1- فداکاری برای رسیدن به سعادت
شایسته است خانم های محترم در همه کشورهای اسلامی و حتی غیراسلامی فداکاری را وجه همت خود قرار دهند و این صفت والا را از حضرت خدیجه سلام الله علیها الگو بگیرند. هریک به حدّ توان خود در تشکیل روحیه فداکاری بکوشند، چراکه فداکاری سعادت خود و همگان را تأمین می کند. سعادت بشر به طور کلی خواسته غایی دین اسلام است. پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله در ابتدای بعثت خود فرمودند: «من سعادت دنیا و آخرت را برای شما [به ارمغان] آوردم».
2- فداکاری در راه اصلاح جامعه
هرچیزی با عزم و اراده شروع می شود. اگر کسی برای رسیدن به هدفی تصمیمی جدی بگیرد، هرچقدر هم در راه رسیدن به آن سختی بکشد، عاقبت موفق می شود. اگر خانم های مؤمن تصمیم بگیرند که دنبال خوشگذرانی نباشند، می توانند موفق شوند. روی سخنان من بیشتر متوجه خانم ها به ویژه بانوان جوان و نوجوان است. خانم ها سعی کنند تمام همت خود را صرف خوشگذرانی نکنند. تمام سعی خود را صرف آن نکنند که حتماً اوضاع بر طبق مرادشان باشد و عمرشان را صرف لباس و خوراک و زندگی دنیایی کنند. زندگی ناهمواری ها و بالا و پایین های بسیاری دارد. هر زندگی غالباً کاستی هایی دارد. خانم ها باید شوهر خود را ـ حتی اگر در زندگی کاستی هایی داشته باشند ـ نرنجانند و در صورت وجود برخی ناملایمات صبر پیشه کنند. دختر خانمی که در خانه برادری ناسازگار یا بداخلاق دارد یا مادری که فرزندانی دارد، باید قدری تحمل کنند و زود در برابر کژخلقی ها از کوره به در نروند. آقایان نیز از این قاعده مستثنی نیستند. برای موفقیت در این راه بهترین کار سرمشق قرار دادن بزرگانی چون حضرت خدیجه و حضرت زهرا سلام الله علیهما است. طبیعی است که شما نتوانید مانند آن بزرگان رفتار کنید و آن همه رنج را تحمل کنید. نمی خواهد در سه سال یک وعده غذای سیر نخورید یا تمام دارایی تان را در راه اسلام خرج کنید، اما در حدّ توان خود از فداکاری در راه گسترش تعالیم دین دریغ نورزید. اگر در زندگی قدری فداکاری بکنید، قدری مشاجره ها را کنار بگذارید و اندکی تحمل کنید و حلم بورزید، بی گمان موفقیت های بسیاری در زندگی نصیبتان می گردد.
3- احساس مسئولیت
هر خانمی می تواند همسر خود را از انحراف بازدارد. مادر وهب در روز عاشورا پسرش را تشویق می کرد که پیش برود و از نیزه ها و شمشیرها نترسیده، از نواده رسول خدا صلی الله علیه وآله دفاع کند. یک خانم مسئولیت دارد که به والدین، همسر، فرزندان، خویشاوندان و هرکه در اطراف اوست امر به معروف و نهی از منکر کند و به وظیفه «کلکم راع وکلکم مسئول عن رعیته» عمل نماید.
عمل به مسئولیت نیازی به تشویق ندارد، چون وظیفه دینی است. یک همسر خوب همان گونه که در خدمت به شوهرش احساس مسئولیت می کند، باید درباره ایمان و اخلاق و هدایت او نیز خود را مسئول بداند. یک دختر مؤمن باید نسبت به خواهران و خانواده و دوستان و همکلاسی ها و هم هیئتی هایش نیز احساس مسئولیت کند.
4- اهتمام بانوان به نماز جماعت
در باب نماز جماعت بانوان، روایتى نقل شده كه فقیهان ما آن را ذكر كرده اند، ازجمله فقیه بزرگ، مرحوم حاج آقا رضا همدانى رضوان الله علیه در كتاب الصلاة آن را چنین نقل كرده است: «پیامبر خدا صلى الله علیه وآله هنگامى كه خودشان در مدینه منوره پنج نماز یومیه را به جماعت مى خواندند و خانم ها نیز در نماز جماعت پیامبر خدا صلى الله علیه وآله شركت مى كردند، بانویى متدین و متقى به نام ام ورقه را به عنوان امام جماعت بانوان انتخاب كردند و از خانم ها خواستند تا نماز جماعت را به امامت او برگزار كنند. در روایت آمده است: «وقَد جَعلَ الرَّسولُ صلى الله علیه وآله لَها مُؤذِّناً؛ رسول خدا صلى الله علیه وآله براى او مؤذنى قرار دادند».
پیامبر صلى الله علیه وآله براى محل برگزارى نماز جماعت خانم ها به امامت ام ورقه مردى از اصحاب خود را به عنوان مؤذن گمارد كه هنگام اذان صبح، ظهر و مغرب، بر فراز آن محل اذان مى گفت. بلال نیز مؤذن مسجد پیامبر صلى الله علیه وآله بود. این روایت را فقیهان دیگر نیز نقل كرده اند.
به هر حال، نباید در این زمینه عقب تر باشید و باید از پاداش عظیم نماز جماعت بهره مند گردید. مرحوم آقاى سید محمد كاظم طباطبایى یزدى در كتاب عروة الوثقى در باب نماز جماعت روایتى نقل مى كنند كه در آن آمده است اگر دو نفر نماز جماعت برگزار كنند، یك نفر امام و دیگرى مأموم باشد، مثل این كه مادرى به عنوان امام جماعت در منزل نماز بجا آورد و دخترش به او اقتدا كند یا خواهرى به خواهرش یا دخترى به خاله یا عمه اش اقتدا كند، اگر چه تعداد آنان تنها دو نفر باشد، در این صورت ثواب نمازشان صد و پنجاه برابر نمازى است كه به تنهایى بجا مى آورند. به تعبیر دیگر با خواندن یك نماز جماعت دو نفره، پاداش پنج ماه نماز به شما داده خواهد شد و اگر شمار نمازگزاران جماعت به سه نفر برسد، یعنى امام و دو مأموم، آن گاه ثواب نماز هركدام شان ششصد برابر مى شود و اگر سه نفر به امام جماعت اقتدا كنند، ثواب هر ركعت نمازشان هزار و دویست برابر مى شود و هرچه بیشتر شوند، ثواب نمازشان بیشتر مى شود تا به ده نفر برسند و شمار آنان كه از ده نفر گذشت اگر تمام دریاها مركب و درخت ها قلم و جن و انس نویسنده شوند، نمى توانند ثواب یك ركعت آن را بنویسند. آنچه درباره پاداش نماز جماعت بیان شد، اختصاص به مأمومان دارد و پاداش امام جماعت به اندازه ثواب كل مأمومان است. قرآن مى فرماید رقابت و مسابقه را به امور دینى اختصاص دهید و ازجمله امور مستحب در دین برگزارى نمازهاى یومیه به جماعت است. بنابراین، نماز جماعت را ترك نكنید، در مسجد، منزل، مدرسه و محل كار نماز را به جماعت بجا آورید تا از پاداش عظیم آن بهره مند شوید.
امام جماعت باید عادل باشد، البته خانمى كه مى خواهد امامت جماعت خانم ها را برعهده گیرد، لازم نیست خودش را عادل بداند، بلكه خانمى كه مى خواهد به او اقتدا كند باید او را عادل بداند.
فقها مى گویند عدالت مراتب عالى، متوسط و حداقل دارد و اگر خانمى كم ترین مرتبه عدالت را هم داشته باشد، مى تواند امام جماعت شود و خانم هاى دیگر نیز مى توانند به او اقتدا كنند. شایان توجه است كه كم ترین مرتبه عدالت این است كه انسان از گناه بدش بیاید.
برخى افراد اخلاق تندى دارند و با همه درگیر مى شوند، اما برخى افراد از درگیرى بدشان مى آید و با هیچ كس درگیر نمى شوند و هیچ گاه به دیگران تندى نمى كنند و چنانچه تندى كنند، فوراً پشیمان مى شوند و پوزش مى طلبند. قرآن در توصیف این افراد مىفرماید: «وَالَّذِینَ إِذَا فَعَلُوا فَحِشَةً أَوْظَلَمُوا أَنفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ؛ و آنان كه چون كار زشتى كنند یا بر خود ستم روا دارند، خدا را به یاد آورند و براى گناهان شان آمرزش مى خواهند».
به دیگر تعبیر، عادل به كسى گفته مى شود كه اگر مرتكب گناه شود، نگوید مهم نیست، بلكه پس از ارتكاب گناه پشیمان شود و استغفار كند و اگر بار دیگر فریب شیطان را بخورد، باز استغفار كند، امّا كسى كه اصلاً گناه نمى كند، عادل خوانده نمى شود، بلكه چنین كسى معصوم است، زیرا تنها انسان معصوم اصلاً گناه نمى كند.
بنابراین، مسأله عدالت در امام جماعت مسأله مشكلى نیست و خانمى كه كمترین مرتبه عدالت را داشته باشد، در میان شما خانم ها وجود دارد و در نتیجه مى توان نماز جماعت را به امامت او بجا آورد و البته در هر منزل و فامیلى چنین مسلمانانى كه از گناه كردن خوششان نیاید وجود دارد، پس حال كه فرصت و زمینه فراهم است خود را از آن پاداش عظیم محروم نكنید.
5- وظایف مهم بانوان
وظیفه خود مى دانم درباره سه وظیفه مهم بانوان محترم مطالبى به عنوان تذكر بیان كنم، البته ادله شرعى رعایت و انجام این وظایف را جزء واجباتِ كفایى مى دانند.
سه وظیفه مهم بانوان محترم تعلیم و تعلّم، تربیت فرزندان و افراد جامعه و رفع حوائج بانوان است. مردان تا حدودى در مسأله تعلیم و تعلّم، تربیت و قضای حوائج مردم تلاش مى كنند، اما بانوان محترم على رغم اینكه اهمیت و ضرورتِ پرداختن به این مسائل در میان آنان بیشتر و ضرورى تر است، خیلى كمتر از حد نیاز در این امور تلاش كرده اند كه با توجه به ادله شرعىِ موجود در این باره واجب است بانوان محترم خود مسئولیت این امور را برعهده گیرند.
بنابراین، بر بانوان محترم واجب عینى است كه عقاید، اخلاق، احكام اسلامى و واجبات و محرمات را فراگیرند و به آن ها عمل كنند و واجب كفایى است كه این ها را به دیگران نیز آموزش دهند.
6- تعلیم و تعلم وظیفه بانوان
در این باره روایتى نقل شده است كه براى اثبات اهمیت این موضوع از اعتبار قوى برخوردار است. مضمون روایت این است كه روزى خانمى دخترش را خدمت حضرت زهرا علیها السلام فرستاد تا چند مسأله از ایشان بپرسد. هنگامى كه خدمت آن حضرت رسید، مسائل خود را یكى پس از دیگرى عنوان كرد و ایشان به همه آن ها جواب دادند، تا اینكه سؤال كننده متوجه شد، آن حضرت پاسخ ده مسأله او را داده اند. از این رو شرمنده شد و از اینكه وقت ایشان را گرفته بود، معذرت خواست، اما حضرت زهرا علیها السلام در پاسخ این معذرت خواهى او مطلبى فرمودند كه براى تمام بانوان محترم و مؤمنِ تاریخ درس سازنده اى است.
ایشان فرمودند: پاداش این عمل به قدرى عظیم است كه آگاهى از آن پاداش خستگى مرا مى زداید.
آن حضرت در قالب یك مثال و براى آشناكردن او با پاداش چنین كارى فرمودند:
اگر شخصى را اجیر كنند تا بار سنگینى را از كوه بالا ببرد و دستمزد هنگفتى براى او تعیین كنند، آن شخص باوجود اینكه باید آن محموله سنگین را بالاى كوه ببرد، احساس خستگى نمى كند، زیرا مى داند در برابر انجام این كار دستمزد زیادى دریافت مى كند. به عنوان مثال اگر مزد كارگرى روزى یك چهارم مثقال طلا باشد، اما به او بگویند كه براى انجام این عمل یك كیلو طلا به شما مى دهیم - كه بیشتر از درآمد حدود سه سال یك كارگر است - او دیگر احساس خستگى نمى كند، یعنى هرچند سنگینى بار و سختى بالا بردن آن از كوه، او را مى آزارد، اما با رضایتمندى تمام و كمال میل و رغبت این سختى و خستگى را تحمل مى كند و كار خود را به انجام مى رساند.
شما خانم هاى محترم نیز چون مى دانید هر مسأله اى كه به دختر خود، یا سایر دختران آموزش مى دهید چقدر براى شما پاداش در بردارد، از این رو هرچند این كار وقت شما را بگیرد و یا در این راه خسته شوید، همین كه پاسخ حضرت زهرا علیها السلام را به خاطر آورید، خستگى تان را مى زداید.
7- تربیت صحیح
روشن باشد كه تربیت امر و نهى تنها نیست، بلكه امر و نهى بخشى و نوعى از تربیت است كه گفتارى است، اما باید بدانیم كه تربیت به عمل هم نیاز دارد، یعنى مادر باید از هر نظر مربى فرزندان خود باشد، هم واجبات و محرمات را به آنان آموزش دهد، هم به گونه اى عمل كند كه آنان نیز اهل عمل شوند. این را نیز بدانید كه خداى تبارك و تعالى این مسائل را براى امتحان ما قرار داده است.
تا آنجا كه به یاد دارم، مرحوم والد ما - خدا ایشان و همه گذشتگان را رحمت كند - تا آخر عمرشان همواره قبل از اذان صبح بیدار بودند و حتى زمانى كه ایشان سخت بیمار بودند و گاهى از اول شب تا سحر براثر شدت بیمارى بیدار بودند، شاهد بودم كه اگر خوابشان مى برد، فقط چند دقیقه بود و بیدار مى شدند و زمانى كه به ایشان گفته مى شد كه شما خسته اید، خوب است بخوابید و هنوز اذان صبح نشده و واجب نیست كه بیدار بمانید، مى گفتند: خوابم نمى برد.
باوجود اینكه نیاز به خواب داشتند و خیلى هم خسته بودند، مى گفتند خوابم نمى برد. خود ایشان درباره كم خوابى خود مى فرمودند: این خصوصیت براثر تربیت مادرم است، زیرا در سه یا چهار سالگى، شاهد بودم كه مادرم بلند مى شد و نماز شب مى خواند. ایشان باوجود اینكه در جوانى همسر خود را از دست داده بود و سرپرستى چند فرزند یتیم خردسال را به عهده داشت، در عین حال سحرها مرا بیدار مى كرد و مقدارى نخودچى به من مى داد و مى گفت: این نخودچى ها را برایت آماده كرده ام. به یاد دارم كه در همان طفولیت و كودكى در آن وقتِ شب بیدار مى شدم، چراكه در آن موقعیت سنى نخودچى برایم بسیار مهم بود. از این رو، مادرم مقدارى نخودچى، به اندازه مشت یك كودك سه چهار ساله به من مى داد و مى گفت: در كنار سجاده من بنشین و به من نگاه كن و به من سفارش مى كرد آن ها را یكجا در دهانم نگذارم، بلكه یك عدد آن را در دهانم بگذارم و وقتى خوردم یك عدد دیگر را بخورم. من نیز همین كار را مى كردم و به دلیل علاقه اى كه به نخودچى ها داشتم مى نشستم و تا آخر نماز شب به ایشان نگاه مى كردم. در نتیجه، این شیوه باعث شد، من یك شب، دو شب، یك ماه، دو ماه، یك سال و ... به علت علاقه به نخودچى سحرخیز شوم.
مقصودم از نقل داستان فوق این است كه این شیوه تربیتى به گونه اى تأثیر گذاشته بود كه ایشان حتى در كهنسالى و باوجود شدت بیمارى خوابشان نمى برد و البته مى دانستند كه مادرش پاداش عظیمى دارد.
8- تربیت عملی و رفتاری
بنابراین، تربیت فقط امر و نهى نیست، بلكه كسى كه مى خواهد فرزند خود را تربیت كند، باید مسائل را به او آموزش دهد و از جهت عملى نیز به آن ها پایبند باشد تا فرزند تربیت شود. مثلاً اگر پدر یا مادر، صد بار فرزند را به پرهیز از دروغگویى بخوانند، اما خود در حضور او به دیگران دروغ بگویند، دروغ گفتن در مغز و ضمیر ناخودآگاه فرزند عادى جلوه مى كند و دروغ گفتن را چیز زشتى نمى داند. از این رو، كسى كه مى خواهد فرزندش دروغ نگوید، باید ضمن اینكه به او تعلیم مى دهد كه دروغ گفتن عمل زشت و حرامى است، سعى كند، حداقل در حضور فرزندش دروغ نگوید، هرچند دروغ گفتن مطلقاً حرام است و به هیچ نحوى نباید دروغ گفت، اما براى تربیت فرزند، حداقل در حضور او نباید دروغ گفت.
9- مسئولیت بانوان
انسان نه تنها در مورد تربیت فرزند خود، بلكه نسبت به تربیت همه فرزندان جامعه مسئول است، چه اینكه پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله مى فرمایند: «كلّكم راع و كلّكم مسئول عن رعیته؛ همه شما نسبت به رعیت خود، مسئولید».
صریح این سخن گهربار پیامبر صلى الله علیه وآله این است كه شما خانم به عنوان مادر، خواهر، فرزند و همسر، نسبت به فرزند، خواهر، برادر و شوهر خود و فرزندان جامعه مسئول هستید. بى تردید بسیارى از شما بانوان محترم حاضر در مجلس، در منزل خود اتاقى هرچند كوچك دارید كه بتوانید در ایام تعطیلىِ مدارس یا در طول سال تحصیلى، نیم ساعت، یك ساعت یا بیشتر، دختران جوان و نوجوان را به منزل خود دعوت كنید و در حد توان خود و به اندازه اى كه امید پاداش از خداى منان دارید، براى آموزش و تربیت آن ها بكوشید. بدانید كه در صورت توان بر شما واجب است به آن ها اصول دین، احكام و اخلاق اسلامى را آموزش دهید و علاوه بر آموزش مسائل دین آنان را به این آداب بپرورانید. مبادا تصور كنید این كار مستحب است، نه؛ جزء واجبات كفایى است، یعنى اگر كسى این وظیفه را كاملاً انجام داد، در آن صورت این واجب از عهده دیگران ساقط خواهد شد، اما تا زمانى كه انجام این واجب محرز نشود، همه باید آماده انجام آن وظیفه باشند.
در جامعه ما دختران دبستانى، راهنمایى، دبیرستانى، دانشگاهى و به طور كلى دختران جوان و نوجوان واجب التعلیم فراوانى وجود دارند كه باید عده اى از بانوان محترم آنان را در منزل، مسجد، حسینیه یا مدارس دعوت و تربیت كنند. دیگر اینكه زمینه باید چنان فراهم شود كه اگر خانمى سؤالى دارد، مجبور نباشد حضوراً یا از طریق تلفن از یك عالم، واعظ، یا مرجع تقلید مرد سؤال كند. شما بانوان محترم باید مسئولیت تربیت و آموزش احكام به زنان را برعهده گیرید، چراكه این مسئولیت چنانكه امام معصوم علیه السلام فرمودند از فریضه نماز هم مهم تر است و آثار مثبت و سازنده آن نیز براى همیشه باقى مى ماند.
10- نیاز بانوان
روشن است كه براى خانم ها صدها مشكل وجود دارد كه باید سعى در برطرف كردن آن ها داشت. بخش ناچیزى از آن همراه با اضطراب از طریق تلفن یا با پرسیدن از یك عالم نامحرم پاسخ داده مى شود، اما بقیه آن مشكلات براى آنان همچنان باقى مى ماند. بنابراین، باید شما بانوان محترم مسئولیت رفع تمام نیازها و مشكلات خود را خودتان به عهده بگیرید، زیرا از مشكلات خود آگاه ترید. از این رو باید گروهى از بانوان محترم مسئولیت این موضوع را به عهده بگیرند و از منازلشان به جاى مدرسه استفاده كنند. البته لازم نیست محل آموزش با نام و نشان و پرزرق و برق باشد و اگر كسى همت و قدرت بیشترى دارد، مى تواند مدرسه اى با نام و نشان مشخص براى پاسخگویى به مشكلات خانم ها ایجاد كند و براى انجام این هدف از دیگران كمك مالى بگیرد. مى دانیم اكثر مساجد، مدارس و حسینیه هایى كه به همت مردان ساخته شده است، با كمكِ جمعىِ مردم بوده است. شما نیز از همین شیوه استفاده كنید و مراكز ویژه پاسخگویى به مسائل خانمها ایجاد كنید.
11- ثمره عمل بی ریا
در یكى از شهرهاى بسیار معروف و مهم حسینیه مجللى دیدم كه وقتى جویاى تاریخ آن شدم، گفتند هزینه آن را یك كارگر به تنهایى تأمین كرده است. یكى از شاگردانِ بانىِ مسجد ماجرا را این گونه برایم نقل كرد:
وى چند شاگرد داشت و شب ها پس از حسابرسى و پرداخت دستمزد شاگردان، یك سوم از درآمد روزانه خود را براى خدمت به دستگاه و اهداف امام حسین علیه السلام اختصاص مى داد و هنگامى كه مبلغ قابل توجهى پس انداز كرد، قطعه زمینى با نیت بناى حسینیه، در خارج شهر خرید و در پاسخ كسانى كه به او مى گفتند كه اینجا دورافتاده است و روزها هم افراد از ترس حیوانات درنده به تنهایى در این منطقه تردد نمى كنند، مى گفت: من به اندازه توانم تلاش كردم و خدا ان شاء اللَه به همین زمین بركت مى دهد و روزى حسینیه خواهد شد. همان برهوت، امروز بحمداللَه یكى از حسینیه هاى مجلل شهر است.
پسر آن مرحوم نیز برایم نقل كرد: دولت قصد داشت این حسینیه را براى ایجاد فضاى سبز به مبلغ پانزده میلیارد تومان از من بخرد، ولى به آنان گفتم: این حسینیه را پدرم وقف كرده است، وگرنه بى درنگ آن را مى فروختم.
نكته قابل توجه در این مسأله این است كه یك نفر كارگر براثر نیت پاك و تصمیم و كوشش، موفق شد با پول كارگرى هزینه یك حسینیه مجلل را تأمین كند كه در طول سال در آن روضه، جشن، مراسم ختم، كلاس هاى قرآن و احكام برگزار است. همچنین خدا فرزند صالحى به او عطا كرده كه حاضر نشد آن را حتى در برابر بهاى سنگینى بفروشد.
12- مسئولیت بانوان در قبال بانوان
به هر حال، شما بانوان محترم نیز از خانه هاى خود شروع كنید یا با اختصاص مبلغ ناچیزى به صورت روزانه در درازمدت مبلغى جمع آورى كنید و با گرفتن كمك از دیگران مدرسه اى براى پاسخگویى به مشكلات اعتقادى و فقهى بانوان محترم ایجاد كنید. برخى از بانوان محترم نیز مانند مردان مسئولیت تشكیل بنیاد ازدواج خانم ها را برعهده بگیرند. چند نفر از شما تصمیم بگیرید با تنظیم اساسنامه اى هیئتى تشكیل دهید كه براى كمك به دختران دم بخت فقیر از دیگران كمك هاى مالى و جنسى گردآورى كنید و ان شاء اللَه خداى سبحان با قدرت بى پایان خود به شما بركت مى دهد. كارى كنید كه خانم ها نیاز نداشته باشند پدرشان یا خودشان براى رفع كمبودهاى خود به مردان مراجعه كنند. همچنین براى شناسایى دختران دم بخت و تشویق آنان به ازدواج، مجمعى تشكیل دهید و آنان را به افراد مناسب معرفى كنید، آن گاه از طریق پدر و مادر یا دوستان و بستگانشان به آنان اطلاع دهید تا با ایجاد رابطه و گفتگوى دو خانواده، زمینه ازدواجشان فراهم شود. همچنین با ایجاد هیئت هاى متعدد، حوزه خدمات خود را گسترش دهید تا زمینه رفع مشكلاتِ ازدواج هزاران دختر و پسر را در سراسر كشور فراهم كنید.
همه نسبت به مشكلات بانوان مسئولند، زیرا باتوجه به گستردگى مشكلات، همه باید تلاش كنند، چراكه یك نفر یا دو نفر یا صد نفر نمى توانند پاسخگوى این همه مشكلات باشند و چنانچه در روایت آمده است: «كُلُّكُمْ راعٍ وكُلُّكُم مَسْئولٌ عَنْ رَعیتِه؛ همه شما نسبت به رعیت خود مسئولید».
غافل نباشید كه اگر یكى از خانم هاى جوان به گناه كشیده شود، هرچند خودش مسئول است، اما دیگران نیز مسئولند. امام صادق علیه السلام به یكى از اصحاب خوبشان فرمودند: اگر جاهلى از میان شما مرتكب گناه شود، خداى تبارك و تعالى گناه او را به حساب همه دانایانى كه توان جلوگیرى از وقوع آن گناه را داشته، اما اقدامى نكرده اند، مى نویسد. و این حكم شامل حال شما بانوان محترم نیز مى شود. بنا بر سخن امام صادق علیه السلام اگر یك نفر از شما مرتكب گناه شود و كسى بتواند با فراهم كردن زمینه ازدواج یا با تربیت صحیح او از آن جلوگیرى كند، اما براثر كوتاهى در انجام وظیفه نسبت به آن بى توجه باشد، خدا گناه شخص گناهكار را در پرونده اعمال شما بانوى متدین مى نویسد. البته نسبت به میلیون ها نفر از خانم هاى گناهكار دنیا كه شما قدرت رفع زمینه گناه یا تربیت آنان را ندارید، معذور هستید، اما نسبت به كسانى كه در میان فامیل، روستا یا شهر خودتان زندگى مى كنند چه؟ آیا مسئول نیستید؟ بى شك در این گونه موارد مسئولید.
13- انجمن اصلاح بانوان
اخیراً رسانه ها اعلام كردند كه خانم جوانى در بیست و یك سالگى براثر رفتار حرام و مخاطره آمیز جنسى به بیمارى ایدز مبتلا شده است. وى اظهار داشته است باوجود اینكه مى دانستم به این بیمارى مبتلا شده ام، اما بیمارى ام را از كسانى كه با من ارتباط برقرار مى كردند، پنهان مى داشتم.
جا دارد از خود بپرسیم چرا این خانم به بیراهه كشیده شده است؟ آیا دیگران در گناه این خانم شریك نبوده اند؟ چرا كسى براى نجات او از این مشكلات اقدام نكرده است؟ باید هشیار باشیم مبادا براثر كوتاهى در انجام وظیفه در روز قیامت گناهان زشت در پرونده اعمال ما نوشته شده باشد.
همچنین بانوان محترم باید با تشكیل انجمنى براى اصلاح اختلافات خانواده ها به مشكلات خانم ها اعم از نوجوان، جوان، میانسال و كهنسال رسیدگى كنند. مثلاً اگر خانمى با اعضاى منزل خود قهر كند و شما باخبر شوید، باید با او تماس بگیرید و او را به دفتر انجمن اصلاح دعوت كنید و علت ناراحتى و اختلاف او را با خانواده اش جویا شوید و با پدر و مادرش گفتگو و مشكل او را برطرف نمایید.
14- اصلاح ذات البین مسئولیت بانوان
به خاطر دارم كه در گذشته، حدود چهل سال قبل مردان و زنانى در میان اقوام بودند كه به اختلافات خانوادگى فامیل، اعم از زن و مرد رسیدگى و میان آنان صلح و صفا برقرار و به اصطلاح ریش سفیدى مى كردند. از دیدگاه اسلام اصلاح ذات البین یكى از اعمال مهم و ارزشمند به شمار مى رود كه خداى متعال براى آن پاداش بسیار عظیمى قرار داده است. بسیار دیده اید و دیده ایم كه خانمى با شوهرش یا مردى با پدر خانم یا مادر خانمش و یا مادرشوهرى با عروسش اختلاف پیدا مى كنند و چندین سال را در حال قهر با یكدیگر سپرى مى كنند. در این گونه موارد باید كسانى باشند كه آنان را با یكدیگر آشتى دهند، اما نكته مهم این است كه بانوان محترم توجه داشته باشند نباید همه مسئولیت ها به عهده مردان باشد، زیرا مردان نمى توانند از همه مشكلات خانم ها باخبر شوند، چراكه خانم ها همه درد و دل خود را با مردان مطرح نمى كنند. از این رو باید انجمنى براى رفع مشكلات بانوان تشكیل شود كه مسئولیت آن با خود خانم ها باشد، تا هر خانمى در هر سنى اگر مشكلى پیدا كرد، با مراجعه به آن انجمن یا مؤسسه مشكل خود را مطرح كند و هرچند ساعتى كه براى شنیدن مشكلات و نگرانى هاى او لازم است، در اختیارش قرار گیرد و براى رفع مشكلاتش چاره اندیشى شود.
15- کلید گناهان
از دیدگاه اسلام دروغ كلید گناهان كبیره به شمار مى رود. امام حسن عسكرى علیه السلام در این باره مى فرمایند: «جُعِلت الخبائث فی بیتٍ وجُعِلَ مفتاحها الكذب؛ تمام پلیدى (گناه)ها در خانه اى قرار داده شده و كلید آن را دروغ قرار داده اند».
اگر كسى كلید منزلى را در اختیار داشته باشد، مى تواند وارد منزل شود و به لوازم موجود در آن دست یابد. كسى كه دروغ مى گوید راه دسترسى به گناهان كبیره را یافته و با گفتن دروغ وارد فضاى گناهان كبیره مى شود.
اهمیت اصلاح ذات البین
اگر مثلاً دو نفر با هم دچار اختلاف شده و براثر آن با یكدیگر قهر كنند و كسى از این ماجرا باخبر شود، باید اولاً درد و دل هاى هریك را به صورت جداگانه بشنود و به سخنان راست و دروغ و فحش و ناسزاى هریك درباره طرف مخالف گوش فرادهد، سپس براى برقرارى صلح میان آنان به هریك بگوید كه طرف مقابلش او را مى ستوده و محترم و ارجمند مى خوانده است. این مسأله دیدگاه من نیست، بلكه فرموده پیامبر خدا صلى الله علیه وآله، حضرت امیرمومنان علیه السلام و امام صادق علیه السلام است.
در روایات متعدد و صحیح وارد شده است كه اگر كسى براى اصلاح میان دو طرف منازعه دروغ بگوید، در پرونده اعمالش سخن راست نوشته مى شود و اگر بدگویى هاى یكى از دیگرى را صادقانه به دیگرى بگوید، خدا در نامه عملش دروغ مى نویسد. این مطلب نشان دهنده اهمیت و ارزش بالاى اصلاح ذات البین از دیدگاه اسلام است، زیرا راست گفتن باوجود اینكه جزء فضائل است، اگر در مسأله اصلاح ذات البین تأثیر منفى و مخرب داشته باشد، رذیله خواهد بود و دروغ گفتن كه از رذائل و كلید گناهان كبیره است، در این حالت فضیلت شمرده مى شود.
با استناد به این روایات مى بینیم كه خداى تبارك و تعالى دست اصلاح كننده را براى اصلاح میان دو نفر تا جایى باز گذاشته كه مى تواند دروغ بگوید و محدودیتى هم براى دروغ گفتن مشخص نكرده است و این عمل نه تنها عمل صالح است، بلكه ثوابش از شب زنده دارى و از نمازهاى مستحبى بیشتر است.
16- مسئولیت انجمن بانوان
مسأله دیگرى كه از چنین انجمن یا مؤسسه اى انتظار مى رود، رفع حوائج خانم هاست. مثلاً این انجمن باید به خانمى که می خواهد پسر یا دخترش را به خانه بخت بفرستد، اما مشكلاتى از قبیل خرید عروسى دارد، با مشورت كمك كند و یا به كسانى كه - مثلاً - قصد مسافرت به مكه، عتبات عالیات یا مشهد را دارند، یا گرفتار بیمارى سختى هستند و نیاز به بیمارستان و پرستار دارند، كمك كند و ملاحظه این مطلب را نكند كه فرد نیازمند كمك آشنا یا فامیل نیست، بلكه همه نیازمندان باید از نظر كارگشایان یكسان باشند.
17- طواف ناتمام
ابان بن تغلب یكى از اصحاب ائمه علیهم السلام است كه در میان تمام آن ها غیر از شهداى كربلا، معدودند كسانى كه در عظمت و دانش همسنگ او باشند. در عظمت او همین بس كه روزى امام صادق علیه السلام به او فرمودند: «اجلس فی مسجد المدینة وأفت الناس؛ اى أبان، در مسجد مدینه بنشین و فتوا بده».
نكته قابل توجه این است كه حضرت نفرمودند [فقط] مسأله بگو و این سخن امام یعنى مسائلى را كه تا حدودى غریب هستند، براساس دانسته هاى علمى و فقهى تحلیل و نظر ما را استخراج كن و حكم را به مردم بگو.
به هر حال، أبان بن تغلب كه داراى مقام فتوا بوده است از امام صادق علیه السلام نقل مى كند كه همراه امام صادق علیه السلام مشغول طواف خانه كعبه بودم (شاید در موسم حج تمتع نبوده؛ زیرا در زمانى بوده كه مطاف خلوت بوده است). در حالى كه من با حضرت در مطاف حركت مى كردیم، یكى از مؤمنان نزد من آمد و به گونه اى كه كسى نشنود، از من تقاضا كرد براى او كارى انجام دهم. به او گفتم: اجازه بده طوافم تمام شود، آنگاه درخواست تو را برآورده مى كنم، سپس خود را به آن حضرت رساندم. امام صادق علیه السلام كه در حال طواف خانه خدا بودند، از من پرسیدند: چه كار داشت؟
گفتم: تقاضایى از من داشت. به او گفتم پس از پایان طواف انجام خواهم داد. امام علیه السلام فرمودند: همین حالا برو مشكل او را برطرف كن. عرض كردم: هنوز طوافم تمام نشده است. فرمودند: مى دانم تمام نشده است، اما طواف را قطع كن و برو مشكل او را برطرف كن و هنگامى كه بازگشتى از همین جایى كه طواف را قطع كرده اى باقى مانده طوافت را ادامه بده تا كامل شود. عرض كردم: یابن رسول الله، در حال انجام طواف واجب هم مى توانم براى رفع حوائج مردم آن را ناتمام بگذارم؟ حضرت فرمودند: بلى؛ براى رسیدگى به نیازهاى مردم حتى طواف واجب را مى توان ناتمام گذاشت.
این دیدگاه امامان معصوم علیهم السلام نسبت به اهمیت رفع مشكلات مردم است؛ امامانى كه همه ما امید شفاعتشان را داریم.
شاید كسى بگوید اشكالى ندارد شخص چند دقیقه در كنار خانه خدا منتظر بماند تا طواف فردى كه باید كارگشایى كند تمام شود، آنگاه مشكلش را برطرف كند، اما امام صادق علیه السلام مى فرمایند خیر؛ حتى اگر در حال انجام طواف واجب هم هستى، آن را قطع كن و مشكل شخص گرفتار و نیازمند را برطرف و سپس طواف خود را تكمیل كن.
18- صندوق های قرض الحسنه
یكى از كارهاى خوبى كه در میان برخى خانواده ها رایج شده، ایجاد صندوق هاى قرض الحسنه فامیلى است. هرچند لازم نیست به فامیل محدود باشد، بلكه عده اى از شما بانوان محترم مى توانید از همین امشب یك صندوق قرض الحسنه نیمه عمومى تأسیس كنید و با اختصاص مبلغى هرچند ناچیز خبر تأسیس آن را به دوستان و همسایگان اعلام كنید.
در یكى از ملاقات هاى اخیر، مسئول یكى از صندوق هاى قرض الحسنه گزارش داد كه در طول یك سال چند میلیارد تومان پول براى تهیه جهیزیه و معالجه بیماران قرض داده و به مستمندان كمك كرده است.
مؤسس همین صندوق قرض الحسنه كه امروز سرمایه هنگفتى دارد، براى من نقل كرد كه كار این صندوق را حدود بیست سال قبل با تشویق مرحوم آیت اللَه العظمى حاج سید محمد شیرازى اعلى الله مقامه با پرداخت مبلغ یكصد تومان شروع كردیم. البته یكصد تومان حدود بیست سال قبل، معادل ده هزار تومان یا كمتر به پول امروز ارزش داشت و وجهى نبود كه بتوان با آن صندوقى كارآمد تأسیس كرد، اما چون انگیزه خدایى بود، چنین حاصلى در پى داشت. بنابراین، اگر نیت شما هم این باشد كه براى خدا كار كنید و زحمت بكشید، خداى سبحان به شما توفیق خواهد داد.
هزاران خانم فقیر و گرفتار وجود دارد كه صدها نوع احتیاج و گرفتارى مالى دارند. برخى شان شوهر ندارند یا اگر شوهر دارند، توان كار كردن ندارد یا توان كار دارد، اما مخارج زندگى همسر و فرزندانش را نمى پردازد و امثال این ها كه در هر صورت همسران آنان توان اداره زندگى خود را ندارند، جز اینكه مبلغى قرض كنند تا وسایل ازدواج فرزندانشان را فراهم نمایند. بنابراین، شما با ایجاد صندوق هاى قرض الحسنه و صندوق كمك براى تهیه جهیزیه براى خانواده هاى بى سرپرست و بى بضاعت كه توان باز پرداخت وام را ندارند، مى توانید با گرفتن كمك هاى مالى از دیگران و تحت پوشش قراردادن شمار بسیارى از مستمندان در رفع مشكلات آنان سهیم باشید.
19- مسئولیت اصلی بانوان
امروزه حتى اگر زنى بخواهد به تنهایى راه و رسم انبیا و اهل بیت علیهم السلام را بپوید با مقاومت جامعه و جو منفى آن مواجه مى شود. چنین جوى در برابر اصلاح مقاومت مى كند و بسیارى از چیزها را بر نمى تابد. یكى از وظایف بانوان اصلاح جو جامعه است. گسترش معارف اهل بیت علیهم السلام در میان بانوان، ایجاد حوزه هاى علمیه، راه اندازى مباحثات دینى میان بانوان و سعى در بالابردن سطح اطلاعات دینى خانم ها همگى از امورى است كه جو فرهنگى جامعه را اصلاح و جوى دینى در آن ایجاد مى كند.هریك از بانوان مى توانند به قدر خود احكام فراموش شده و آسیب دیده دین را زنده كنند. آموختن احكام و اخلاق و آموزش دادن آن به بانوان دیگر، آسان گیرى در ازدواج و ترجیح ملاك دین و اخلاق بر مسائل مادى و پول، گفتگوى سازنده با فرزندان و همسر و تشویق آنان به رعایت احكام، تلاش در جهت رفع موانع ازدواج دختران و پسران و ایجاد جو دینى در خانواده و جامعه، همگى از امورى است كه به احیاى دین كمك مى كند و موجب شادى دل مولایمان حضرت بقیه اللَه عجل اللَه تعالى فرجه الشریف می شود.
20- خدمت همپای مردان
افرادی که می گویند ما باید جامعه خود را اصلاح کنیم، ما را به دنیا چکار! سخت در اشتباهند، زیرا این سخن خلاف دستور اسلام و فرمان خدا و رسول خدا صلی الله علیه وآله است.
نگاهی به تاریخ حقایقی را روشن می کند و می بینیم که در شهر مدینه منافقانی در اطراف رسول اکرم صلی الله علیه وآله حضور داشتند که سخنان حضرتش را نشنیده، بلکه بر خلاف آن نیز عمل می کردند و در عین حال خود را مسلمان هم می خواندند. امام صادق علیه السلام فرمودند که امیرمؤمنان حضرت علی علیه السلام با ده هزار شاهد نتوانستند حق خود، یعنی مقام خلافت را که در غدیر به ایشان داده شده بود، بگیرند این در حالی است که با دو شاهد حق قابل استیفاست.
به راستی این ده هزار نفر که از شهادت دادن در این باره خودداری کردند چه افرادی بودند؟ این ها همگی زن و مرد اصحاب پیامبر صلی الله علیه وآله بودند که حضرت را دیده و سخنانش را شنیده بودند، چنان که در کتاب شریف کافی آمده است امام صادق علیه السلام فرمودند: «رسول خدا صلی الله علیه وآله آنچنان با منافقان تعامل کردند و اخلاق به خرج دادند که یک هزار تن از منافقان از نفاق دست کشیده، به راه آمدند».
از این داستان بر می آید که شمار منافقان مدینه آن قدر زیاد بوده که یک هزار نفر از آنان بازگشتند.
در همان شرایط و در حالی که منافقان اطراف ایشان بودند، آن حضرت به شاه ایران، آفریقا و روم نامه نوشتند و همین امر سبب هدایت بسیاری از آنان شد، چراکه آن حضرت باتوجه به اوضاع داخلی نگفتند که باید ابتدا جامعه خودمان را اصلاح کنیم؟
این تفکر خلاف سیره و عمل رسول خدا صلی الله علیه وآله است و از همین رو انسان باید در جمع خانواده، در شهر خود و در مناطق دیگر امر به معروف و نهی از منکر کند و زن و مرد هردو در این معنا شرعاً موظفند. اما همچنان تأکید می کنم که بانوان محترم باید وقار و عفت خود را در این زمینه حفظ کنند و از تبرج بپرهیزند.
