1- مقدمات تقرب به خاندان وحی
بکوشید نزد خانم حضرت فاطمه زهرا و حضرت زینب کبری سلام الله علیهما مقامی والا داشته باشید و از آنان آبرو کسب کنید. این امر مقدمات چندی دارد که از همه مهم تر دو مطلب است:
1. فرهنگ دینی؛ یعنی دانستن حلال و حرام، اصول دین، مسائل شرع و اهتمام به عباداتی چون نماز، روزه، خمس، حج، طهارت و ... .
2. پایبندی به تقوا؛ بدین معنا که آیا در وقت ناراحتی و خوشحالی، شخص به یک اندازه خدا را در نظر دارد؟ آیا خوشحالی و خشم بسیار باعث می شود از حدود شرع الهی پا را فراتر نهد؟ یا در همه حال هیچ چیزی را بر فرمان خدا مقدم نمی داند. این قبیل امور ملاک تقوای حقیقی است. بکوشید در کسب این دو مهم از یکدیگر پیشی بگیرید و از خدا و اهل بیت علیهم السلام یاری بخواهید.
2- دو توصیه به بانوان
دو مطلب وجود دارد که خانم های محترم لازم است بدان توجه کنند. مطلب نخست آنکه خود را بشناسند و دیگر آنکه از مسئولیت های خود آگاه باشند.
درباره مطلب نخست این نکته را باید مد نظر داشت که هرگاه انسان به خودشناسی دست یافت، مسئولیت خویش را به نحو احسن ایفا خواهد کرد، اما اگر نسبت به خویشتن معرفت کافی نداشته باشد، قادر به ایفای آن نخواهد بود. از همین روست که در حدیثی از رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله آمده است: «من عَرَفَ نفسَهُ فقد عرف رَبَّهُ؛ هرکه خود را شناخت، پروردگار خود را نیز شناخته است».
بانوان در این روزگار مسئولیت های مهم و سنگینی بر دوش دارند و باید دین خدا را بشناسند و در انتقال و گسترش آن به دیگران نیز بکوشند.
شایسته است که در این مهم، به نقل صرف اکتفا نکنند و مسائل دین را به شیوه ای نیکو و ساده برای دیگر بانوان بیان نمایند. برای اینکه ادای این وظیفه به صورتی هرچه بهتر امکان پذیر شود، لازم است که بانوان جلساتی را به منظور پاسخگویی به شبهات تشکیل دهند و این جلسات را به شکلی مناسب اداره نمایند.
3- در هر شرایطی خوب باش!
آسیه بنت مزاحم، همسر فرعون، در خانه طاغوت زمان خود که آکنده از ستم و فساد بود، روزگار می گذراند، ولی نه تنها با همسر خود همنوا نشد، بلکه در پارسایی و خوبی به مقام والایی رسید. او امام، پیغمبر یا پیغمبرزاده نبود و با اینکه یک زن معمولی بود به چنان جایگاه والایی دست یافت که خدای متعال او را نه تنها الگوی بانوان مؤمن، بلکه سرمشق زنان و مردان باایمان دانسته و فرموده است: «وَضَرَبَ اللهُ مَثَلًا لِّلَّذِینَ آمَنُوا اِمْرَأَةَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ابْنِ لِی عِندَکَ بَیتًا فِی الْجَنَّةِ وَنَجِّنِی مِن فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِی مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ؛ و خدا برای کسانی که ایمان آورده اند، زن فرعون را مثل می زند آن گاه که گفت: ای پروردگار من، برای من در بهشت نزد خود خانه ای بنا کن و مرا از فرعون و عملش نجات ده و از مردم ستمکار برهان».
خدای متعال نیروی عقل را هم به زنان و هم به مردان موهبت فرموده است و این دیگر بستگی به اراده خود انسان دارد که به چه میزان از این موهبت الهی استفاده و سعادت دنیا و آخرت خود را تأمین نماید.
4- یک الگوی قرآنی
یکی از زنان سعادتمند و یکی از نمونه های رضایت به قسمت و قضای الهی زن فرعون است که خدا او را ضرب المثل و الگو قرار داده و فرموده است: «وَضَرَبَ اللهُ مَثَلاً لِّلَّذِینَ ءَامَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ابْنِ لِی عِندَکَ بَیتًا فِی الْجَنَّةِ وَنَجِّنِی مِن فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ؛ خدا برای کسانی که ایمان آورده اند، زن فرعون را مثال می زند، آن گاه که گفت: پروردگارا، برایم در بهشت نزد خود خانه ای بنا کن و مرا از فرعون وعملش نجات ده».
خدای متعال در این آیه از همه مؤمنان می خواهد این زن را که در فضای آکنده از سرکوب و ستم و فشار قرار داشت و با انواع بلا و دشواری مواجه بود، سرمشق خود قرار دهند، زیرا شوهر او فرعون، طاغوت جبار و ستمگری بود که به هیچ یک از مردم رحم نمی کرد و حتی همسرش را مورد انواع آزار قرار داد و در نهایت او را کشت. در حقیقت این زن به قدر توان خود برای جلوگیری از فساد و تغییر آن کوشید و به دست طاغوت زمان خود ـ که شوهرش بود ـ کشته شد.
5- سه توصیه قرآنی به بانوان
سه توصیه به شما (بانوان) می کنم که منشأ قرآنی دارد و مرحوم اخوی نیز بر این سه توصیه تأکید داشتند.
توصیه نخست مربوط به تعلیم و تعلم علوم اهل بیت علیهم السلام و تأسیس حوزه های علمیه برای بانوان محترم است. چه خوب است که هرکس سعی کند وظایف شرعی خود را فراگیرد و وظایف شرعی و مورد ابتلای دیگران را نیز به آن ها یاد دهد. امام رضا علیه السلام فرمودند: «رحم الله عبداً احیا أمرنا. قلت کیف یحیی أمرکم؟ قال: یتعلّم علومنا ویعلمّها النّاس فإنّ النّاس لو علموا محاسن کلامنا لاَتَّبعونا؛ خدای رحمت کند کسی را که امر ما را زنده بدارد و احیا کند. از حضرت سؤال شد: این کار چگونه ممکن است؟ فرمودند: بدین صورت که علوم ما را فرا گیرد و به مردم یاد دهد، زیرا اگر مردم زیبایی های سخن ما را بیاموزند، از ما پیروی خواهند کرد».
توصیه دوم آن است که بانوان محترم در خصوص تسهیل امر ازدواج جوانان تلاش کنند و با ایجاد مؤسسات خاصی بدین منظور، اقدامات ازدواج آسان را برای جوانان فراهم نمایند.
توصیه سوم این است که سعی کنید مؤسسات قرض الحسنه تأسیس کرده و به کسانی که مشکل و نیاز مالی دارند، کمک کنید. در این خصوص هرکس به قدر توان واستطاعت مالی خود می تواند گامی هرچند کوچک بردارد، البته همین گام های کوچک نیز منشأ اثر می شود و نزد خدا محفوظ است، زیرا هرکس هم وزن ذره ای نیکی کند، پاداش آن را خواهد دید.
6- بانوان به اخلاق پیامبر صلی الله علیه وآله تمسک کنند
یکی از مصادیق بارز خلق خوش محمدی دعا در حق اهل مکه و درخواست هدایت برای آنان از درگاه خدا است. این در حالی بود که آنان از هیچ گونه آزاری در حق آن بزرگوار دریغ نمی کردند و همیشه در پی فرصتی بودند تا آن حضرت و دیگر مؤمنان را به باد دشنام و بدگویی بگیرند. این مطلب از عمق تحمل و صبر عظیم ایشان حکایت دارد. بر زنان مؤمن نیز لازم است که در برخورد با مشکلات و اختلافاتی که درون خانواده رخ می دهد، نهایت حکمت و بردباری را به کار برند و این کار را مایه تقرب به خدا، پاک شدن دل از کینه ها، قبولی اعمال، و موفقیت در زندگی بشمارند. رسول خدا صلی الله علیه وآله برای همگی ما اسوه ای نیکوست، چراکه حتی مشرکان جفاپیشه مکه نیز مجذوب خلق خوش آن بزرگوار شدند و به آیین الهی و پرمهر ایشان ایمان آوردند که باید نمونه بارز و سرمشق روشنی برای مؤمنان و همچنین بانوان گردد.
7- می توانیم خوب یا بد باشیم
انبیا علیهم السلام بهترین و عاقل ترین خلق خدا هستند که از میان آن ها پنج نفرشان اولوالعزم هستند و یکی از این پیامبران اولوالعزم حضرت نوح علیه السلام است. همسر او به عنوان سمبل بدی و زشتی در قرآن یاد شده است، همان گونه که زن حضرت لوط علیه السلام نیز ضرب المثلی است برای کفّار و انسان های ناشایست.
قرآن کریم همچنین از فرعون ظالم و متکبّر یاد می کند، اما همسر او را به عنوان نماد بندگی خدا، نیکی، شایستگی و پاکدامنی یاد نموده است.
تمام این موارد (خوب بودن یا بد بودن) به تصمیم خود انسان باز می گردد، یعنی هرکسی می تواند خوب و متقی باشد یا برخلاف آن خود را شقی و بدبخت کند.
8- کوتاهی نکنید
شما بانوان اگر کوتاهی نکنید و از دستور عقل پیروی کنید، به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نزدیک خواهید شد. بجا و شایسته است که خود را به پیروی از الگوهای شایسته تان، یعنی حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها و حضرت زینب سلام الله علیها ملزم کنید و بدانید که امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف این تحول را در شما خواهد دید و از آن آگاه خواهد شد. دیگر این که بکوشید اخلاق خود را بالندگی بخشید، به واجبات پایبند باشید و از حرام ها دوری گزینید و بدانید که به میزان پایبندی به تکالیف، به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نزدیک خواهید شد.
9- دو توصیه به بانوان
مطلب اول سعی شما بر این باشد که به عنوان یک بانویِ عضو خانواده در هر موقعیت فامیلی ای قرار دارید، با یکدیگر قهر نکنید و بدانید دوری جستن از این خصلت ناپسند هرقدر هم مشکل باشد، به همان نسبت اهمیت دارد. در روایت آمده است که در روز قیامت ازجمله افرادی که زودتر به بهشت می روند، آنانی هستند که برای برقراری ارتباط خویشاوندی زودتر پا پیش نهاده باشند. این سعادت دنیا و آخرت را باید با تصمیم خود برای خودتان فراهم کنید، هرچند سخت باشد، اما با زیر پا گذاشتن غرور ممکن است.
مطلب دوم پایبندی به امر به معروف و نهی از منکر است. امیرمؤمنان حضرت علی علیه السلام در بخشی از وصیت نامه فرمودند: «ولا تترکوا الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر؛ و امر به معروف و نهی از منکر را ترک و رها نکنید» و در ادامه این سخن می فرمایند: «فیولی علیکم شرارکم، ثم تدعون فلا یستجاب لکم؛ و در آن صورت اشرار و بدترین تان بر شما چیره خواهند شد، آن گاه دعا می کنید، ولی دعایتان مستجاب نمی شود».
مخاطبان این فرمایش، شما بانوان گرامی هستید و مبادا آن را نادیده گرفته، ترک کنید. شما می توانید پدر، مادر، فرزندان، خویشاوندان، همسایگان، غریبه ها و همکاران را در مجالس امر به معروف کنید و از منکر باز دارید. آنچه نباید فراموش شود این است که انسان خود باید ابتدا به آموزه یاد شده عمل کند. بدین معنا که واجبات و مستحبات را انجام دهد و از محرمات دوری کند، سپس به دیگران منتقل کند.
10- سرگذشت دیگر بانوان را مرور کنید
به بانوان مؤمن پیشنهاد می کنم که سرگذشت شخصیت های درخشان و بزرگ زن در تاریخ اهل بیت علیهم السلام و دیگر زنان مؤمن تاریخی را که هریک تاریخ ساز بوده اند مرور کنند و از آنان الگو بگیرند.
در تاریخ زنان و بانوانی هستند که به پیروی از صدیقه کبری، شفیعه روز جزا، حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها و درس گرفتن از سخن والای رسول خدا صلی الله علیه وآله برجسته و نامدار شدند، مانند دخت شهید اول، بانو فاطمه. این دختر دو برادر به نام های محمد و علی داشت. با این حال، این دختر به جهت بزرگواری اش و اینکه قدر خود را شناخت، در تاریخ ماندگار شد، ولی دو برادرش به اندازه یک دهم نام و نشان او در تاریخ نام و نشانی ندارند و حتی می توان گفت که تاریخ چیز قابل توجه ای درباره آن دو ثبت نکرده است.
11- تحقیق کنید!
لازم می دانم به بانوان، مخصوصاً به بانوان جوان و نوجوان و همینطور آقایان و بانوان سراسر جهان سفارش کنم که بکوشید و بکوشند که به آموزه حضرت رضا علیه السلام عمل کنند، آنجا که می فرمایند: «یتعلمون علومنا؛ علوم ما را فرا گیرند» و خود به دنبال فراگیری علوم بروند و گفته های افراد را به هر عنوان و نامی باشد، شتابان نپذیرند؛ زیرا پذیرفتن مطلبی که به خدا و اهل بیت علیهم السلام نسبت داده شده است، حال آنکه خدا و این خاندان بر خلاف آن گفته اند، جایز نیست.
خود باید تحقیق کنید و خود در این زمینه مسئولیت دارید و بدانید که یکایک بانوان و آقایان و جوانان مسلمان به جهت پذیرفتن مطلبی و عمل به آن، در قیامت مورد بازخواست قرار خواهند گرفت و قرآن کریم در این معنا می فرماید: «وَقِفُوهُمْ إِنَّهُم مَّسْئُولُونَ؛ آنان را جهت بازپرسی نگهدارید». (صافات/24)
به همین جهت از شما بانوان و آقایان باایمان می خواهم در حد توان مطالعه کنید و اگر موردی برای شما روشن نبود، تحقیق کنید و از شایستگان در این زمینه بپرسید.
12- بانوان و اهتمام به خشنود کردن حضرت زهرا سلام الله علیها
شما بانوان محترم یقیناً علاقه مند هستید حضرت زهرا علیها السلام را خشنود كنید، اما بدانید كسب رضایت ایشان مشروط به این است كه شما خودتان را با قرآن تطبیق بدهید، چراكه حضرت زهراعلیها السلام با پذیرش شهادت تمام وجود خود و فرزندشان را وقف قرآن كردند.
از این رو ابتدا باید قرآن را همراه با تجوید فراگیرید و پس از فراگرفتن، شروع به حفظ قرآن كنید و مطمئن باشید اگر تلاش كنید، مى توانید حافظ كل قرآن شوید و همچنین تصمیم بگیرید معنا و تفسیر آن را نیز فراگیرید. از این رو، هرچه شما در مقام عمل به قرآن نزدیك تر شوید، به همان نسبت رضایت حضرت زهرا علیها السلام از شما بیشتر خواهد بود و مسلماً شنیده اید یا مطالعه كرده اید كه رضایت حضرت زهرا علیها السلام كلید رضایت خداست كه پیامبرصلى الله علیه وآله در این باره فرموده اند: «یا فاطمة، إنّ اللَه -عزوجل- یغضب لغضبك ویرضى لرضاك؛ اى فاطمه، قطعاً خداى عزوجل براى غضب تو غضب مى كند، و در رضایت تو راضى مى شود».
لذا هرگاه حضرت زهراعلیها السلام راضى باشند، خدا نیز راضى است و هر زمانى كه غضب كنند، خدا نیز غضب مى كند. بنابراین، ملاك تقرب همگان به حضرت زهرا علیها السلام پایبندى به همین معناست.
اگر حضرت زهرا علیها السلام از كسى راضى شدند، حتماً خدا، رسول خدا صلى الله علیه وآله، امیرمؤمنان علیه السلام، امام حسن و امام حسین علیهما السلام نیز از او راضى خواهند شد. بنابراین، اگر خشنودى حضرت زهرا علیها السلام را فراهم كنید، حتماً خدا و ائمه معصومین علیهم السلام نیز از شما راضى خواهند شد و -خداى ناكرده- اگر حضرت زهرا علیها السلام از كسى راضى نباشند، جلب رضایت خدا، رسول خدا و ائمه معصومین علیهم السلام ممكن نخواهد بود.
13- دو الگوی برجسته برای بانوان
شما خانم ها، الگوهاى متعددى ازجمله دو الگوى بسیار والا مقام و برجسته دارید. حضرت زهرا و حضرت زینب سلام الله علیهما نظر به اینكه تمام مراحل و شرایط زندگى دیگر زنان را داشته اند، مى توانند از هر نظر اسوه كاملى براى خانم ها باشند، زیرا مثلاً حضرت زهرا علیها السلام مراحل نوجوانى، جوانى، مادردارى، پدردارى، شوهردارى، فرزنددارى و... را طى كرده اند. شما مى توانید بررسى كنید و ببینید برخورد ایشان با مادرشان حضرت خدیجه علیها السلام با پدر بزرگوارشان حضرت رسول خدا صلى الله علیه وآله با شوهرشان و ... چگونه بوده است. حضرت زینب علیها السلام نیز همه این مراحل و شرایط را داشته اند، شما مى توانید با مطالعه شرح حال آنان در همه این مراحل با اخلاق آنان آشنا شوید و تصمیم بگیرید در همه آن زمینه ها پیرو آنان باشید.
14- الگوگیری بانوان از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله
بانوان محترم، باید تاریخ زندگى حضرت زهرا علیها السلام و حضرت زینب علیها السلام را مطالعه كنند، تا از رفتار آنان با دیگران آگاه شوند، زیرا هرچند آنان با بزرگوارانى مانند پیامبر صلى الله علیه وآله، حضرت على، امام حسن و امام حسین علیهم السلام برخورد داشتند، اما آن دو بزرگوار با خودسازى خویش را به زیور حلم آراسته بودند. بنابراین، شما بانوان نیز باید با پیروى از آنان در برخورد با افراد، حلیم و بردبار باشید، حتى اگر توان دارید از افرادى كه با شما برخورد بدى داشته اند انتقام بگیرید، تا همین اخلاق، شما را به امام زمان عجل اللَه فرجه نزدیك و عنایت و محبت ایشان را شامل شما نماید.
و توصیه من به شما بانوان محترم این است كه هریك از خانم هاى نوجوان و جوان باید به اندازه توانش سعى كند تا از رنج آن حضرت بكاهد. بانوان محترم باید با تقویت اعتقادات و نیز تقویت التزام خانم هاى جوان به احكام و اخلاق نیك، روز به روز بر تعداد افراد تربیت شده براساس اعتقادات، احكام و اخلاق امام زمان عجل اللَه فرجه بیفزایند.
قطعاً اگر كسى به اندازه توان علمى، عقلى، جسمى و ... در این راه تلاش كند، به نسبت تلاشش مورد محبت و عنایت آن حضرت قرار مى گیرد و در مقابل، سستى ورزیدن در این راه و عدم پایبندى به آنچه بیان شد حضرتش را آزرده خاطر خواهد كرد.
15- دو مسئولیت مهم
شما بانوان محترم دو وظیفه سنگین دارید. یكى اینكه اسلام و آموزه هاى آن را بشناسید كه البته تمام این هدف از مجالس و سخنرانی ها حاصل نخواهد شد، بلكه باید با مطالعه كتاب هاى تاریخى و روایى تمام آموزه هاى اسلام را فراگیرید و باتوجه به اینكه پیامبر صلى الله علیه وآله و حضرت امیرمؤمنان علیه السلام اسلام را با گفتار و عمل خود به جهانیان نشان دادند و عملى كردند، باید اسلوب و سیره آنان را نیز بشناسید تا راه پیاده كردن اسلام را بهتر بدانید. وظیفه دیگر شما این است كه دانش دینى خود را به دیگران منتقل كنید.
اباصلت هروى نقل مى كند كه امام رضا علیه السلام در حق كسى كه امر اهل بیت علیهم السلام را زنده كند، دعا فرمودند. از ایشان پرسیدم: زنده كردن امر اهل بیت چگونه است؟
فرمودند: با دو چیز تحقق مى یابد: «یتعلم علومنا ویعلمها الناس؛ علوم ما را فراگیرد و به مردم بیاموزد».
به یقین این دو وظیفه، یعنی فراگیرى دانش اهل بیت علیهم السلام و آموزش آن به دیگران، سعادت همگان را در دنیا و آخرت تأمین خواهد كرد.
16- سن بلوغ دختران
بر دختر مسلمان وقتى نُه سالش تمام و وارد سن ده سالگى و از نظر شرع بالغ و مكلّف شد، واجب است نمازهاى روزانه را به جا آورد، نیز بر او واجب است به اصول دین اعتقاد پیدا كند، یعنى باید به وجود خداى یكتا و صفات ثبوتیه و سلبیه او و به عدل، نبوت، امامت و معاد ایمان بیاورد و عقیده پیدا كند. به دیگر بیان باید به طور یقینى باور كند خدایى هست و آن خدا واحد و عادل است و باور كند كه خدا براى هدایت مردم پیامبرانى فرستاده است كه اولین آنان حضرت آدم علیه السلام و آخرین شان حضرت محمد بن عبد اللَه صلى الله علیه وآله خاتم و اشرف انبیا هستند. نیز دخترى كه نُه سالش تمام شده واجب است عقیده داشته باشد كه پیامبر اسلام صلى الله علیه وآله دوازده جانشین دارند كه امامان به حق هستند و اولین آنان، حضرت امیرمومنان على بن ابى طالب علیهما السلام و آخرین شان حضرت بقیة الله، حجة بن الحسن عجل اللَه فرجه است. نیز عقیده داشته باشد هركس كه از دنیا مى رود، روزى زنده خواهد شد و در برابر اعمال نیک مستحق ثواب خواهد بود و در برابر ارتكاب گناهان و زشتى هایى كه انجام داده - اگر مشمول عفو خداى متعال قرار نگرفته باشد - كیفر خواهد شد.
17- دختران و مسائل اعتقادی
باید اصول دین به دخترانى كه وارد ده سالگى شده اند، به گونه اى آموزش داده شود كه به یقین برسند، یعنى همان گونه كه مثلاً به دانش آموز دوره ابتدایى، جدول ضرب را مى آموزند كه باور مى كند دو ضرب در ده مى شود بیست، همین طور هم باید در حد فهم آنان، اصول دین به گونه اى به آنان آموزش داده شود كه به آن ایمان پیدا كنند. بر دیگران نیز واجب است با گفتگو و ارائه استدلال هاى قابل فهم براى آنان به محكم تر شدن باورشان به عقاید اسلامى كمك كنند.
زمانى كه نُه سال قمرى دختر تمام شد، واجب است علاوه بر اعتقاد به اصول دین، اخلاق اسلامى را نیز فراگیرد. بر دیگران نیز واجب است آنان را به رعایت و پایبندى به اخلاق پسندیده و دورى جستن از محرمات و اخلاق ناپسند تشویق كنند. همچنین یك دختر نُه ساله، باید احكام اسلام مانند: تقلید، طهارت، نماز، روزه و امثالهم را به اندازه اى كه به آن ها نیاز دارد، به خصوص واجبات و مبطلات نماز، شكیات، واجبات و مبطلات روزه، وضو، غسل و فرق واجبات و مستحبات و سایر اعمال عبادى را فراگیرد. نیز احكام حرام مانند: دروغ گفتن، تهمت زدن، ظلم كردن، تصرف در اموال دیگران بدون اجازه صاحبش و مانند اینها را از همان ابتداى تكلیفش فراگیرد و دیگران نیز در برابر آنان مسئولیت دارند كه در فراگیرى احكام كمك شان كنند.
18- وظیفه اصلی بانوان
همان گونه كه بر شما واجب است احكام دین را به سایر خانم ها آموزش دهید، بر آن ها نیز واجب است كه واجبات و محرمات را فراگیرند. مثلاً یك خانم شوهردار، باید وظایف واجب خود را در برابر شوهرش و نیز محرماتى كه باید نسبت به شوهر از آن ها دورى كند، فرابگیرد. همچنین باید خانم ها واجبات و محرمات خود را نسبت به پدر، مادر، فرزند و به طور كلى نسبت به محارم و غیرمحارم، فراگیرند.
19- ترک کردن واجب کفایی
اگر واجب كفایى زمین بماند، خداى تبارك و تعالى همه مكلّفان را كیفر مى كند كه چرا واجب را انجام نداده اند. و اگر ندانستن احكام را بهانه قرار دهند، بازخواست شان مى كند كه چرا فرانگرفتید. باتوجه به اینكه امروزه رساله هاى عملیه، تقریباً در دسترس همگان است، همه باید احكام را فراگیرند و به دیگران نیز آموزش دهند. حضرت امام رضا علیه السلام درباره فراگیرى علوم اهل بیت علیهم السلام و نشر آن مى فرمایند: «رحم الله من یتعلم علومنا ویعلمها الناس؛ رحمت خدا بر كسى باد كه علوم ما را فراگیرد و آن را به دیگران آموزش دهد».
20- همه چیز برای خداست
همه آنان كه در طول تاریخ به مراتب والا رسیده و در رشته اى پیشرفت كرده اند، هرچند عامل آن خودشان بوده اند، اما وسایلش را خداى سبحان فراهم كرده است. بدین معنى كه خدا عقل، دست، پا، چشم، گوش و دیگر اعضاى مورد نیاز بشر را براى بقا و پیشبرد كارهایش به او عطا كرده است و انسان در پرتو آن توانایى ها پیشرفت كرده است و در واقع تمام وجود و توانمندى هاى او از خداى سبحان است و وسایل و ابزار پیشرفت را خدا به او عطا كرده و چگونگى بهره بردارى از این نعمت را به او واگذارده است.
تلاش کافی و انگیزه
پدرى چند فرزند دارد و به هركدام شیوه برخورد و تعامل و داد و ستد با مردم را آموخته، آنگاه سرمایه اى مساوى در اختیارشان مى گذارد و هركدام از آنان در گوشه اى از جهان و در زمینه هاى مختلف مشغول به كار مى شوند. مثلاً یك نفر در خاورمیانه، دیگرى در امریكا، نفر سوم در اروپا و نفر چهارم در استرالیا. باوجود برخوردارى از موقعیت برابر، پس از ده یا بیست سال و با حسابرسى سرمایه آنان، این نتیجه به دست مى آید كه سرمایه مثلاً ده میلیونى برخى از آنان به صدها میلیون افزایش یافته است، اما سرمایه اولیه یكى از آنان به علت كوتاهى، به صفر كاهش یافته و محتاج نان شب شده است. روشن است كه در این مورد، خود او موجب فقر و بیچارگى خود است.
وجدان بیدار
داستانى براى شما نقل مى كنم كه به نظر مى رسد جالب و مفید باشد و شخصى كه خود شاهد این ماجرا بوده آن را بدین شرح برایم نقل كرد:
دو برادر با هم مشغول كاسبى در سطح بالایى شدند. چند دستگاه منزل و مغازه داشتند كه براى كسب درآمد اجاره مى دادند و مبلغى پول و سرمایه داشتند كه با آن خرید و فروش مى كردند. ده ها سال، بدون اینكه مشخص باشد هریك چقدر سرمایه دارند، با هم كار مى كردند و فرزندان آنان نیز نمى دانستند از سرمایه موجود چه مقدارى متعلق به پدرشان و چقدر به عمویشان تعلق دارد. همسران آنان نیز از سهم شوهران خود بى خبر بودند و هیچ گونه سند و مدركى كه سهم هریك از دو را مشخص كند وجود نداشت. البته از جهت ظاهر به نظر مى رسید آنان شریكانى هستند كه از هر نظر با هم كنار آمده بودند و خانواده هاى خود را از درآمد حاصل از تجارت مشترك اداره مى كردند. هركدام شان با اختیار تام خرید و فروش مى كرد و مستغلات را اجاره مى داد، تا اینكه برادر بزرگ تر از دنیا رفت و همسر و فرزندانش به این جهت كه هیچ اطلاع و مدركى از چندوچون كار آنان نداشتند، سخت هراسان شدند كه مبادا برادر كوچك تر اموال او را تصاحب كند و آنان به علت نداشتن مدرك محكمه پسند نتوانند حقشان را از او دریافت كنند. از این رو شروع به ملامت و سرزنش شوهر و پدرشان كردند و با ناراحتى اظهار مى كردند كه او مى دانست هركس روزى مى میرد و مرگ هم خبر نمى كند، چرا حساب خود را با برادرش روشن نكرده بود تا ما امروز نگران سرنوشت اموال او نباشیم؟
به هر حال، پس از مراسم ختم فرزندان متوفی درباره چگونگى برخورد با عمو با مادرشان مشورت كردند كه آیا منتظر بمانند تا عمو مسأله را مطرح كند آنگاه آنان پیگیرى كنند یا براى گرفتن حقوقشان خود پیش قدم شوند و یا كسى را واسطه قرار دهند تا مشكل آنان را حل كند یا او را تهدید كنند و یا ... . آنان به این نتیجه رسیدند كه هیچ مدركى در دست ندارند و اگر عملى در این زمینه انجام دهند و مثلاً از او شكایت كنند، شاید در واكنش به اقدام شان بگوید براساس كدام سند و مدركى ادعا مى كنید از من طلب دارید؟
همداستان شدند كه همگى نزد عموى خود بروند و گریه و زارى كنند تا دلش به رحم آید و براى آنان كارى انجام دهد، اما باز هم به نتیجه قاطعى نرسیدند. همچنین به نظرشان رسید افرادى را انتخاب كنند تا او را به برخورد فیزیكى تهدید كنند و بسیارى طرح هاى دیگر مطرح كردند كه اجراى هركدام با مانع رو به رو بود و آنان را از اقدامِ مؤثر باز مى داشت. آنان سخت درمانده و سردرگم شده بودند كه با عموى خود چگونه برخوردى كنند تا ضمن حل مشكلِ خودشان پیامدهاى منفى و ناخواسته اى نیز دربر نداشته باشد. بالاخره چند شبى از چهلم مرگ پدرشان گذشت و روزى عموی شان، آنان را مطلع كرد كه براى عرض تسلیت به منزل شان خواهد رفت. آنان از پیشنهاد او استقبال كردند و شب منتظر ماندند تا عمویشان به منزل آنان بیاید. آنان بر این امر به توافق رسیدند كه هنگام آمدن عمو و پس از پذیرایى آنچنان گریه و زارى كنند كه دلش به رحم بیاید و تكلیف اموال پدرشان را روشن كند. با این همه، باز هم با خود گفتند كه این عمل آنان را ضعیف نشان خواهد داد و اگر عمو بر آن باشد كه اموال شان را تصاحب كند، با آنان برخورد تندترى خواهد كرد. بالأخره شب قرار فرارسید و در حالى كه هنوز درباره نحوه برخوردِ با او به تصمیم روشنى نرسیده بودند و همه سرمایه آنان به شیوه برخورد آنان با عمویشان گره خورده بود، عموى آنان وارد خانه شد و او را به اتاق راهنمایى كردند و پس از نثار فاتحه به روح برادرش و عرض تسلیت به آنان گفت: مطلبى میان من و برادرم وجود داشته كه از خدا مخفى نیست و آن اینكه من و برادرم با هم مشغول تجارت بودیم و هیچ كس نمى داند سرمایه هریك از ما چقدر است. فكر نمى كنم شما نیز بدانید وضع ما چگونه بوده است؟
پس از ذكر این مقدمات آنان در دل خود نگران شدند كه مبادا این ها مقدمه تصاحبِ اموال پدرشان باشد. او در ادامه گفت: ما در مالكیت مغازه ها و خانه ها و خرید و فروش ها با هم بودیم و مانند یك نفر عمل مى كردیم و اعضاى خانواده من نیز نمى دانند رابطه مالى من با برادرم چه وضعیتى داشته است و شما نیز از این امر بى خبرید، اما حقیقت این است كه من از این اموال هیچ حقى ندارم و تمام این اموال ملك برادرم بوده و من شاگرد او بودم و از روز اول چون برادر بزرگ تر بود، مرا مورد حمایت خود قرار داد و بعد از آن نیز با من برخورد پسندیده اى داشت و هیچ گاه نسبت به پرداخت هزینه هاى زندگی ام با هم مسأله اى نداشتیم و بارها به من گفته بود كه هزینه هاى زندگى خود را از درآمدمان بردار. اگر هم گاهى به او مى گفتم كه من فلان مبلغ را برداشتم، به من اعتراض مى كرد كه چرا به من گزارش مى دهى؟ شما صاحب اختیار هستى، هرگونه صلاح مى دانى عمل كن، اما باید بدانید كه این اموال ملك من نیست و همه از خود اوست.
اكنون كه او از دنیا رفته است من وارث او نیستم، شما وارث او هستید. مى دانم كه هیچ مدركى در دست ندارید، اما مغازه ها، خانه ها و سرمایه موجود ملك اوست.
در ادامه گفت: من تمام كلید ها را تحویل شما مى دهم. اگر صلاح بدانید من همچنان به كار خود ادامه دهم و كلیدها نزد من بماند وگرنه تحویل شما بدهم و از شما و برادرم ممنونم و خداى سبحان را شاكرم كه مرا به راه راست هدایت فرمود تا به حق خود قانع باشم. از آنجا كه به چند و چون كارها آگاهم و سالهاست با مشتریان و مستأجران سر و كار دارم و مقدار اجاره ها را مى دانم، اگر راضى هستید و اجازه مى دهید این اموال در اختیار من باشد و من همچنان شاگرد شما بمانم و اگر راضى نیستید، تمام كلیدها را تحویل مى دهم و براى پیدا كردن شغل جدید تلاش مى كنم تا بتوانم زندگی خود را اداره كنم.
پس از اینكه سخنان او پایان یافت، زن و فرزندان برادرش تحت تأثیر برخورد هر دو برادر با گریه به او گفتند: عموجان، ما كسى را سراغ نداریم كه براى اداره این اموال از شما بهتر باشد. از این رو، مانند گذشته هرگونه صلاح مى دانید در اداره این اموال عمل كنید.
این داستان بسیار سازنده و عبرت انگیز است. اما مسلماً این گونه افراد بسیار اندكند.
مقصودم از نقل داستان فوق این است كه من و شما هم سعى كنیم در رعایت حقوق دیگران این گونه باشیم و این را هم بدانید كه این موضوع هرچند مشكل اما شدنى است.
21- با اهل بیت علیهم السلام سازگار شوید
شما بانوان محترم امید دارید فرداى قیامت خدمت حضرت زهرا علیها السلام، حضرت زینب علیها السلام و حضرت معصومه علیها السلام مشرف شوید و خود شما مى دانید كه این مسأله شایستگى مى خواهد. اگر دوست دارید خدا شما را با این بزرگواران و در جمع آنان راه دهد، باید با آن بزرگواران سازگارى اخلاقى داشته باشید. آیا اگر شما به جاى خدا باشید، حاضرید افرادى را در جمع آنان راه دهید كه اخلاقشان با آن بزرگواران ناسازگار است؟ یقیناً خداى حكیم عملى غیرمناسب انجام نمى دهد. آیا شما حاضرید بانوى محترمى را كه میهمان شماست با یك نفر خانم بى بند و بار در یك اتاق جاى دهید؟ به یقین پاسخ منفى است. پس همان گونه كه شما چنین عملى را مناسب مقام میهمان محترم خود نمى دانید، خداى حكیم به طریق اولى در این مسأله تناسب اخلاقى میان افراد را مراعات خواهد كرد.
پس آداب و اخلاق اسلامى را فراگیرید و به آن عمل كنید تا در روز قیامت درِ منزل حضرت زهرا و حضرت زینب سلام الله علیهما را به روى شما نبندند و به دلیل تباین اخلاقى شما را براى مشرف شدن خدمت آنان نالایق نخوانند، در حالى كه در دنیا هماره امیدتان این بوده است كه در قیامت خدمت آن بزرگواران برسید. فراموش نكنید كه حضرت زهرا و امام حسین علیهما السلام براى عمل به اخلاق والا شهید شدند.
