1- شناخت امام معصوم
شناخت امام معصوم مسأله مهم هر زمانی است که خدای متعال برعهده انسان ها نهاده است. از این رو اگر انسان مکلف صد سال خدای متعال را بندگی کند و روزها را روزه بدارد و شب ها را با عبادت و راز و نیاز به صبح برساند، نسبت به کسی که امام زمان خود را به مردم می شناساند، پاداش کمتری دارد.
در حدیثی از امام زین العابدین علیه السلام آمده است که فرمودند: «أوحی الله تعالی إلی موسی علی نبینا وآله وعلیه الصلاة والسلام: ... فلان ترُدّ ضالاً عن فنائی، أفضل لک من عبادة مائة عام بصیام نهارها و قیام لیلها؛ خدای ـ تبارک و تعالی ـ به موسی ـ که بر پیامبرمان و خاندانش و بر او درود باد ـ وحی کرد و فرمود: [ای موسی] اگر گمشده [و روی برتافته] از درگاهم را بازگردانی، برای تو بهتر [و ارزشمندتر] است از یکصد سال عبادتی که روزها را به روزه شب کنی و شب ها را به نماز و عبادت سپری کرده باشی».
حضرت موسی عرض کرد: گمشده از درگاه تو کیست؟
خطاب آمد: «الجاهل بإمام زمانه، تعرّفه؛ آن که نسبت به امام زمان خود جاهل و ناآگاه باشد، امامش را به او بشناسانی».
شناخت خدای متعال، شناخت صفات ثبوتی و سلبی او، اعتقاد و ایمان به پیامبران به ویژه خاتم آنان، حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه وآله، اعتقاد به امامت و عصمت دوازده امام علیهم السلام، به ویژه به امامت امام زمان، حضرت بقیة الله الأعظم امام موعود عجّل الله تعالی فرجه الشریف و صلوات الله وسلامه علیه و اعتقاد به عصمت سرورمان حضرت صدیقه کبری فاطمه زهرا سلام الله علیها، اعتقاد به معاد و حسابرسی در قیامت و کیفر و پاداش و دوزخ و بهشت، از مهم ترین مسائل اعتقادی است.
بنابراین، همگان به ویژه جوانانِ متدین باید توجه فوق العاده ای به تصحیح و شناخت مسائل اعتقادی به ویژه شناخت امام زمان خود عجّل الله تعالی فرجه الشریف داشته باشند.
انسان باید با مطالعه، تحقیق، مناقشه و با استفاده از قرآن کریم و روایات چهارده معصوم علیهم السلام اعتقاد خود را نسبت به خدای سبحان و یگانگی و دیگر صفات حضرتش تصحیح و در مرحله بعدی این اعتقاد صحیح و پیراسته را به دیگران منتقل کند و بداند که این کار پاداشی بزرگ نزد خدای منّان دارد.
با یک نوبت گفتگو و یک جمله نمی توان گمراهان را هدایت کرد، امام زمانشان را به آنان شناساند و عقایدشان را تصحیح نمود، بلکه این امر به مناقشه، استدلال، مباحثه و مانند آن نیاز دارد و البته چنین کاری ـ آن سان که در روایت امام سجاد علیه السلام آمده ـ از صد سال روزه گرفتن و شب ها را به عبادت صبح کردن برتر است.
2- واسطه گان الهی
خدای متعال وجود مبارک چهارده معصوم صلوات الله علیهم اجمعین را وسیله دنیا و آخرت قرار داده است. هرکه این اعتقاد را داشته باشد، و آنان را در همه چیز وسیله قرار دهد، و حوائج مادی و معنوی خود را فقط و فقط به واسطه آنان بطلبد، آن ها امور او را اداره می کنند.
امام معصوم کسی است که خدا تمام نیروهای هستی را در اراده او قرار داده است. «ارادة الرب فی مقادیر اموره تهبط الیکم وتصدر من بیوتکم؛ مشیت الهی در امور گوناگون نزد شما فرود می آید و از خانه هایتان صادر می شود».
بکوشید ناامیدی از خلق و امیدواری به خدا و اهل بیت علیهم السلام را در دلتان رسوخ دهید و تعمیق بخشید و همین باور را به دیگران هم منتقل کنید.
3- ضرورت امام شناسی
آنچه در مورد امام علیه السلام لازم به یادآورى است این است كه در روایت متواتر از پیامبر صلى الله علیه وآله آمده است: «من مات ولم یعرف إمام زمانه مات میتة الجاهلیة؛ هركس امام زمان خود را نشناخته بمیرد، به مرگ [و بر آیین] جاهلى مرده است».
براساس روایت فوق كسى كه امام زمان خود را نشناسد، در حقیقت كافر از دنیا مى رود. به دیگر سخن خداشناسى و معرفت پیامبر و امام ارتباط تنگاتنگى با یكدیگر دارند و اگر انسان خدا را بشناسد، در شمار مؤمنان قرار مى گیرد، اما بدون شناخت پیامبر صلى الله علیه وآله كارساز و مفید نخواهد بود و همان طورى كه شناخت پیامبر صلى الله علیه وآله سبب اطلاق ایمان بر انسان مى شود، در صورتى كه شناخت امام علیه السلام حاصل نشود، معرفت خدا و معرفت پیامبر صلى الله علیه وآله مفید نخواهد بود و این معرفت، معرفت به معناى واقعى كلمه، كه از همگان خواسته شده، نیست.
آنچه مسلم است اینكه تنها راه رسیدن به شناخت كامل و مبتنى بر حقیقت امام علیه السلام، توجه به گفتار معصومان علیهم السلام است. ازجمله این بیان ها زیارت حضرت سیدالشهدا علیه السلام است كه از امام صادق علیه السلام روایت شده است. مرحوم شیخ صدوق قدس سره درباره این زیارت مى گوید از میان تمام زیارت هاى حضرت سیدالشهدا علیه السلام تنها این زیارت را كه - از نظر روایت – صحیح ترین زیارت هاست نقل مى كنم.
مرحوم كلینى و مرحوم ابن قولویه این زیارت را - كه سندهاى متعددى دارد - نقل كرده اند. در بخشى از این زیارت آمده است: «إرادة الرب فی مقادیر اموره تهبط إلیكم و تصدر من بیوتكم والصادر عمّا فُصِّل من أحكام العباد؛ اراده خدا [ى منان] در تقدیر (رقم زدن) امورش [براى بندگان] بر شما فرو فرستاده مى شود و از خانه هایتان سرچشمه مى گیرد و نیز آنچه از احكام [مورد نیاز] بندگان صادر مى شود [از خانه هایتان به خلق مى رسد].
در این بخش از زیارت، كلمه امر با صیغه جمع (امور) آمده است و بر اهل علم روشن است كه جمع مضاف افاده عموم مى كند و ظهور در عموم دارد و در اینجا امور به ضمیرى اضافه شده كه مرجع آن «رب» است.
حال این پرسش پیش مى آید كه امور خدا چیست؟ در پاسخ مى گوییم هر آنچه، جز خدا، از امور خداست، مانند: آفرینش انسان، گیاه، سنگ، جانوران، كهكشان ها، زمان زاده شدن انسان، تقدیر عمر، روزى، رقم زدن مشكلات براى بندگان، اینکه كدام آفریده در كجا زندگى كند و در چه سرزمینى بمیرد، كاستى و فزونى شمار آفریدگان و بهشت و دوزخ از امور حضرت حق است. وظایف فرشتگانى چون: جبرئیل، میكائیل، عزرائیل، اسرافیل و حاملان عرش و زمان ظهور حضرت ولى عصر عجل الله تعالى فرجه الشریف و برپایى قیامت، نیز از مقوله «مقادیر اموره» است.
چنانچه به جاى «مقادیر اموره» «مقادیر امور عباده» مى آمد، دیگر این عمومیت را نداشت؛ چراكه امور عباد در چارچوب امور روزمره و زندگى بندگان محدود مى شد. البته این كه «إرادة الرب» آمده نه «إرادة الله» خود نكته اى ادبى است كه از پرداختن به آن صرف نظر مى شود.
بنابر آنچه در بخش یادشده از زیارت حضرت سیدالشهدا علیه السلام آمده است، تمام آنچه خداى متعال با علم و قدرت و حكمت خود اراده و مقدر مى فرماید، تنها از طریق معصومان علیهم السلام به همگان مى رسد و این از «تكوینیات» است.
در ادامه زیارت آمده است: «والصادر عما فُصِّل من أحكام العباد؛ و آنچه از احكام [مورد نیاز] بندگان صادر مى شود [از خانه هایتان به خلق مى رسد]».
این بخش نیز تشریعاتى است كه بر امامان پاك نازل شده و ازسوى آنان به خلق مى رسد. وانگهى هرگز متصور نیست كه تكوین یا تشریعى صحیح با خدا ارتباط نداشته و ازسوى حضرتش نیامده باشد. جان كلام اینكه تمام آنچه خدا مقرر فرموده و براى آفریدگان رقم زده است و همینطور احكام صحیح كه همان تشریعات است از جانب حضرت بارى تعالى فروفرستاده شده و به وسیله پیشوایان معصوم به بندگان رسیده و مى رسد و از آنجا كه خداى متعال هیچ زمانى مردم را بى حجت واننهاده است، در این روزگار و در نبود پیامبر صلى الله علیه وآله و دیگر امامان، حضرت ولى عصر، امام زمان عجل الله تعالى فرجه الشریف واسطه فیض الهى هستند. از این رو، هرچه به فرد فرد ما، خانواده، جامعه، جهان، نژادها و نیز كاستى ها، افزایش و تغییر سرنوشت ما مرتبط بوده و رقم مى خورد، به وسیله آن حضرت صورت مى پذیرد و این یكى از صغریات حدیث شریف آغاز گفتار است و كسى كه چنین باور و اعتقادى نسبت به امامان و حضرت ولى عصر علیهم السلام نداشته باشد و با همین حال بمیرد، به یقین به مرگ جاهلى مرده است.
البته تصور، تصدیق و بیان كلمه معرفت و شناخت، دامنه اى گسترده دارد كه در این مبحث نمى گنجد.
4- دامنه اختیار امام
مسلم این است كه امام معصوم علیه السلام از دو چیز برخوردار است: یكى اینكه - براساس ادله متواتر- اختیار تمام كائنات و هركس و هرچیزى را در اختیار دارد و روایت صحیح آن همانى است كه در بخشى از زیارت آمده است. دیگر اینكه چهارده معصوم پاك - كه درود خدا بر آنان باد- خود بهتر از همه مى دانند كه هرچه به دیگران بدهند و ببخشند، چیزى از آنان كاسته نمى شود. در مقابل، تمام داشته هاى بشرى با اندك تغییر منفى دچار كاهش مى شود. به عنوان مثال اگر كسى یك میلیون داشته باشد، دادن یك واحد از آن، میلیون را ناقص مى كند. در مورد میلیارد و حتى هزار میلیارد نیز این امر صادق است. همچنین اگر سوزن كوچكى را در اقیانوس فرو بریم، اگرچه به ظاهر هیچ كاهشى در اقیانوس به چشم نمى خورد، به همان اندازه كه سوزن تر مى شود، از آب اقیانوس كم مى گردد.
در این صورت ممكن است این پرسش به ذهن برسد که با تمام نیازهایى كه بسیارى از مردم دارند و دست به دامان امام معصوم علیه السلام مى شوند و امام علیه السلام نیازهاى آنان را مى داند و قدرت برطرف كردن آن را دارد، چرا آن بزرگوار چنین نمى كنند؟!
حقیقت این است كه امام معصوم، و در عصر غیبت امام زمان عجل الله تعالى فرجه الشریف، از تمام نیازهاى ما آگاه است و برآوردن هزاران نیاز انسان ها براى حضرتش كار بس آسانی است، اما مشكل ازسوى ماست و آن اینكه از حكیم بودن امام معصوم علیه السلام و امام زمان عجل الله تعالى فرجه الشریف و اینكه حضرتش بر خلاف حكمت و مصالح خواهنده نیاز عمل نمى كند، غافل هستیم. بنابراین، باید خواسته هاى خود را چنان حساب شده و منطقى مطرح كنیم كه با مصلحت همگونى داشته باشد؛ آنچه درباره امام غایب بیان شد یك از هزاران هزار است.
5- اهمیت شناخت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف
پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله درباره لزوم معرفت امام زمان عجل اللَه فرجه مى فرماید: «مَن ماتَ وَلا یعرِفُ إمامَه مَاتَ مِیتَةً جاهِلیة؛ آن كه از دنیا برود و امام خود را نشناسد، به آیین جاهلیت مرده است».
همان گونه كه شناخت خدا (اقرار به توحید) سبب ایمان شخص مى شود، ولى اگر با معرفت پیامبر (اقرار به رسالت) همراه نباشد، بى فایده است، شناخت پیامبر (ایمان به رسالت) نیز باعث اطلاق ایمان بر شخص مى شود، اما بدون اقرار به امامت معصومان علیهم السلام اقرار به توحید و نبوت بى فایده است و به عبارت دقیق تر، اساساً اقرار نسبت به هریك از اصول دین بدون اقرار نسبت به دیگرى اقرار واقعى نیست و صحت اقرار نسبت به هریك از این اصول منوط و متوقف بر اقرار نسبت به دیگر اصول دین است. شناخت امام زمان عجل اللَه فرجه انسان را از مردن بر آیین جاهلیت در امان مى دارد و شناخت حضرتش باید با پیروى از ایشان همراه باشد كه مسئولیت اهل علم در این باب بسیار سنگین است.
6- امام واسطه فیض الهی است
براساس ادله معتبر، خداى تبارك و تعالى تمام نیروهاى هستى را در اختیار حضرت ولى عصر عجل الله فرجه قرار داده است كه از جمله آن ادله عبارتى است كه در زیارت حضرت سیدالشهدا علیه السلام آمده است. این زیارت را شیخ صدوق از امام صادق علیه السلام نقل كرده و درباره آن زیارت فرموده است من از میان زیارت هاى آن حضرت فقط همین زیارت را كه از همه زیارت هاى امام حسین علیه السلام صحیح تر مى دانم نقل مى كنم.
آن حضرت در این زیارت مى فرمایند: «إرادَة الربّ فی مَقادیر أمُورِه تَهبِطُ إلَیكُم وتَصْدُرُ مِن بُیوتِكُم والصّادِرُ عَمّا فَصَل مِن أَحكام العِباد؛ اراده پروردگار در تقدیر (رقم زدن) امورش بر شما [معصومان] فرو فرستاده مى شود و از خانه هاى شما سرچشمه مى گیرد و آنچه از احكام [مورد نیاز] بندگان صادر مى شود [از خانه هاى شما به بندگان مى رسد].
روحانیان محترم حاضر در مجلس مى دانند كه جمع مضاف افاده عموم مى كند و ظهور در عموم دارد و در اینجا «امور» جمع است و اضافه به ضمیرى شده است كه مرجع آن «ربّ» است، یعنى آنچه در جهان وجود دارد و به اصطلاح ما سوى الله، مانند: آفرینش انسان، گیاهان، زمین، افلاك و ... همه مصداق امور خدا است و تقدیر همه چیز ازجمله تعیین عمر انسان ها، وجود مشكلات و كاستى و فزونى در آفرینش بشر، حیوانات، افلاك، ملائكه، جن، حورالعین، بهشت، جهنم و تمام مخلوقات، مصداق امور خدا هستند. تقدیر مخلوقات به این معنا است كه مشخص شود هر انسانى چه زمان به دنیا بیاید، چه سرنوشتى داشته باشد، چه وقت از دنیا برود، فرزندانش چه كسانى باشند و نسل او تا چه زمانى استمرار یابد و یا حیوانات چگونه، در كجا و چه اندازه باشند و یا ملائكه، جبرئیل، میكائیل، حاملان عرش و عزرائیل چه وظیفه اى داشته باشند و یا زمان وقوع رستاخیز، وقت ظهور امام زمان عجل الله فرجه چه تاریخى باشد و ... كه همه مصداق «مقادیر اموره» است. چنانچه عبارت این گونه بود: «إرادة الرب فی مقادیر عباده» عمومیت جمله مورد بحث را نداشت؛ زیرا امور بندگان تنها در چارچوب مسائل بندگان خلاصه مى شد، اما هنگامى كه «امور» به «رب» اضافه گردد، از عمومیت بى نهایت برخوردار مى شود.
اضافه «ارادة» به «رب» و فرق آن با اضافه «ارادة» به «الله» نیز حاوى نكات دقیق ادبى است كه باید در جاى خود بحث شود. بنابر آنچه در این جمله آمده است، اراده خدا نسبت به آنچه مصداق امور پروردگار است به این معنا است كه هرچه خدا براساس علم، قدرت و حكمت نسبت به امور خودش اراده مى كند، براى رسیدن به مرحله اجرا فقط یك راه دارد و آن معصومین علیهم السلام هستند. بنابراین، تمام امور مربوط به ما، تقدیراتمان، تبدیل آن تقدیرات، كم یا زیاد شدن آن ها نسبت به خانواده، جامعه، جهان، نژادها و ...، به وسیله آن حضرت صورت مى پذیرد و این یكى از صغریات حدیث صحیح «من مات ولا یعرف امامه» است. بنابراین، هركس به هریك از این امور كه از طریق امام زمان عجل الله فرجه مى رسد معرفت نداشته باشد، و با این حال بمیرد، بر آیین جاهلیت مرده است.
7- قدرت و اشراف معصومان علیهم السلام بر همه چیز
تمام قدرت هاى هستى كه نسبت به اشخاص، اشیاء، گذشته و آینده اعمال مى شود، در اختیار معصومان علیهم السلام است و روایات متواتر بر آن دلالت مى كند، ازجمله روایت صحیحى كه در بخشى از زیارت حضرت سیدالشهدا علیه السلام آمده است.
معصومان علیهم السلام بهتر از همه مى دانند كه هراندازه هم به مردم بخشش كنند، ذره اى از توانایى آنان كاسته نخواهد شد، حتى اگر - مثلاً - تمام شش میلیارد مردم جهان هریك هزار حاجت داشته باشند و آنان برآورده سازند، به اندازه رطوبت سر سوزنى كه دراثر فرو بردن در دریا و بیرون آوردن آن از آب دریا كاسته مى شود، از قدرت آنان نمى كاهد، در مقابل اگر غیراز معصومان علیهم السلام كسى از دارایى خود كمترین مقدار برداشت كند، از اصل دارایى اش كاسته مى شود. مثلاً اگر كسى یك میلیون تومان پول داشته باشد و یك ریال آن را بردارد، از اصل سرمایه او كاسته مى شود و حتى اگر میلیاردها تومان پول داشته باشد و یك ریال از آن را بردارد، به همان مقدار از سرمایه اش كاسته مى گردد، یا اگر سر سوزنى را در آب دریاها و اقیانوسها فرو برده، بیرون بیاورند، به دقت عقلى همان اندازه كه سر سوزن مرطوب شده است از اصل آب دریاها كاسته مى شود؛ البته به حمل شایع كاهش صدق نمى كند، ولى به دقت عقلى و فلسفى صدق مى كند.
باتوجه به این مقدمه، امام معصوم علیه السلام مشكلى براى برآورده كردن حاجات ما ندارند اما - چنان كه شاهدیم - بسیارى از مردم دست به دامان حضرات معصومان علیهم السلام مى شوند و آن بزرگواران با وجود آگاهى از نیازهاى مردم و توانایى شان بر رفع نیازهاى آنان نیازشان را برآورده نمى سازند. باید بدانیم كه مشكل ازسوى ماست؛ زیرا باید درخواست ما از امام معصوم علیه السلام به گونه اى باشد كه با حكمت الهى و مصالح درخواست كننده سازگار باشد تا ایشان حاجت هایمان را برآورده كنند.
آنچه درباره مقام حضرات معصومان علیهم السلام بیان شد، جزء بسیار ناچیزى از مقام والاى آنان و به دیگر سخن یك از هزاران هزار است.
8- چهارده معصوم علیهم السلام، نور واحد
شكى نیست كه چهارده معصوم علیهم السلام یك روح هستند در چهارده جسم، و عمل به دستور هریك از آنان عمل به دستور همه آنان است. در روایت آمده است كه یكى از اصحاب ائمه به معصوم علیه السلام عرض كرد یابن رسول الله، گاهى روایتى را از امام معصوم شنیده ام، اما فراموش كرده ام از كدام یك از شماست، آیا جایز است هنگام نقل روایت آن را به یكى از شما معصومان علیهم السلام نسبت دهم؟
امام فرمودند: بلى؛ زیرا ما یك سخن و یك عمل داریم.
بنابراین، شخص مى تواند روایت پیامبر صلى الله علیه وآله را به امام زمان نسبت دهد و روایت امام زمان عجل الله فرجه را به پیامبر خدا صلى الله علیه وآله یا دیگر امامان معصوم نسبت دهد؛ چراكه آنان یك روح هستند در چهارده جسم.
9- اولی الأمر
مسلمانان با وجود گوناگونىِ مذاهب اسلامى بر این نكته اتفاقِ نظر دارند كه آیه «یأَیهَاالَّذِینَ ءَامَنُوا أَطِیعُوا اللهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِى الْأَمْرِ مِنكُمْ» در حق ائمه مسلمانان، یعنى امامان دوازده گانه اهل بیت علیهم السلام، نازل شده است كه امیرمومنان حضرت على و فرزندان وى علیهم السلام هستند.
معنى آیه روشن است و دلالت بر وجوب اطاعت از رسول خدا صلى الله علیه وآله و دوازده امام علیهم السلام پس از اطاعت از خداى متعال دارد؛ چراكه منظور از «أُولِى الْأَمْرِ» در این آیه كسانى هستند كه خداى متعال امور مسلمانان را در دست آنان نهاده است.
10- نور واحد
بى شك امام زین العابدین علیه السلام در شمار أولى الأمر و كسانى است كه خداى متعال به طاعت آنان فرمان داده است. بنابراین، باید معرفت خود را نسبت به آن امام همام افزایش دهیم. اغلب ما به دلیل جنگ ها، شجاعت ها، خطبه هاى غرا و گوناگون طول حیات امیرمومنان على بن أبى طالب علیهما السلام چیزهاى بسیارى درباره ایشان مى دانیم. همچنین امام حسین علیه السلام را با جهاد و از خودگذشتگى آن حضرت در راه خدا و كوشش ایشان براى پایدارى دین خدا مى شناسیم، ولى برخى از ما چه بسا از حضرت زین العابدین علیه السلام و دیگر امامان بزرگوارى كه از نسل ایشانند، چیز زیادى ندانیم و همین قدر آگاه باشیم كه آنان امامانى «مفترض الطاعة» اند، یعنى اطاعت فرمان آنان بر ما واجب است. در حالى كه بر ما لازم است كه نقش هر امام را بشناسیم و بدانیم كه گوناگونىِ دستاوردها و شیوه زندگى و تعامل آنان با مردم و پیش آمدهاى روزگار ناشى از گوناگونىِ اوضاع و احوال و همچنین اختلاف مسئولیت هایی است كه بر حسب روزگارِ هریك از امامان بر دوش آنان نهاده شده بود. از آنجا كه زمان ها متفاوت بود، شیوه رفتار هریك از امامان نیز بر حسب عصرى كه در آن مى زیستند متفاوت بود و با شیوه امامى كه در روزگار دیگر و شرایط دیگرى مى زیست فرق داشت.
دانستن این مطلب به ما كمك مى كند كه علت تفاوت سیره امامان معصوم علیهم السلام را دریابیم و به نیكى دریابیم این اختلاف شیوه هرگز به معناى وجود تفاوت در میان خود آنان نیست، بلكه امامان ما همان طور كه در حدیث شریف وارد شده همگى نور واحدند.
امامان ما مانند دوازده چراغِ تابانِ همانند نیستند، بلكه مانند یك چراغ هستند. بنابراین، اختلافاتى كه در سیره آنان مشاهده مى كنیم به اوامرى باز مى گردد كه از رسول خدا صلى الله علیه وآله و خداى متعال دریافت داشته اند و سبب این اختلاف تفاوت شرایط روزگار آنان است. درست مثل رسول خدا صلى الله علیه وآله كه زندگى آن جناب در مكه با شیوه زندگى ایشان در مدینه تفاوت داشت، در حالى كه آن جناب پیام آور خدایی واحد بود و براى تبلیغ رسالتى یگانه، یعنى اسلام، برانگیخته شده بود.
11- لزوم شناخت سیره معصومان علیهم السلام
پرسشى كه ممكن است به ذهن بسیارى از افراد برسد این است كه چرا باید نقش هركدام از امامان و سیره آنان را بشناسیم؟
در پاسخ باید گفت «امام» به معناى پیشوا و كسى است كه پیروى از او بر ما لازم است. امیرمومنان حضرت على علیه السلام مى فرمایند: «ألا وإن لكل مأموم إماما یقتدى به ویستضىء بنور علمه؛ بدانید كه هر پیروى پیشوایى دارد كه او را سرمشق خود قرار مى دهد و از نور دانش او روشنى مى گیرد».
بنابراین، شناخت سیره امام براى سرمشق گرفتن از حضرتش و هدایت یافتن به واسطه او بر ما واجب است. همچنین در حدیث شریف درباره امام جماعت آمده است: «إنَّما جَعَلَ الإمامُ لِیؤتَمَّ بِهِ فلا تختلِفوا علیهِ. فإذا رَكَعَ فاركعوا ... وإذا سَجَدَ فاسجُدوا؛ امام را از آن رو نهاده اند كه مردم از او پیروى كنند. بنابراین، از ناهمگونى و ناسازگارى با وى بپرهیزید و چون به ركوع رفت، شما نیز به ركوع روید، و چون سجده نمود، شما هم سجده گذارید».
بنابراین، چه سود كه مثلاً امام سجاد علیه السلام پیشواى ما باشد، ولى از سیره ایشان چیزى ندانیم؟ شایسته است كه هرچند به نحو مختصر درباره سیره اهل بیت علیهم السلام مطالعه كنیم؛ زیرا اسلام و ایمان ما با معرفت امام گره خورده و به شناخت كسانی كه خدا به طاعتشان فرمان داده منوط است.
12- اعتقاد کامل
مقوله اعتقادات مسأله ای است بسیار مهم و نه تنها نزد آفریدگار هستی و فرستادگان حضرتش و همچنین نزد جانشینان آن ها از اهمیت و جایگاه بالایی برخوردار است، بلکه مهم ترین مطلب در نزد آنان است. مولایمان امیرمؤمنان حضرت علی علیه السلام در دوران حکومت خود در روز جمعه که مصادف بود با روز عید غدیر خم خطبه ای ایراد فرمودند که شما و همه فرهیختگان و اهل علم و تمام مؤمنان را به خواندن این خطبه سفارش می کنم و بدان فرا می خوانم.
آن حضرت فرمودند: «إن الله لایقبل توحیده إلابالإعتراف لنبیّه صلی الله علیه وآله بنبوته ولا یقبل دیناً إلا بولایة من أمر بولایته؛ خدای متعال زمانی یگانه خواندن خود [از سوی بندگان] را پذیراست، که معترف به نبوت پیامبرش باشند، و زمانی دینی را می پذیرد، که با ولایت کسی که ولایت پذیری از او را فرمان داده است همراه باشد».
13- توکل خالصانه
انسانی که چشم امید از همه بپوشد و امیدش فقط به خدا و اهل بیت علیهم السلام باشد، خدا و اهل بیت علیهم السلام نیز به انواع شیوه ها منافع او را تأمین می کنند و چه بسا از اموری که به ظاهر با اهداف و منافع او ضدیت دارد به نفع او استفاده می کنند و از جایی که گمان نمی برد او را روزی می دهند. چه بسا از به باد رفتن زندگی، زندگی جدیدی برایش دست و پا می کند، بدون آنکه نیاز باشد دستش را پیش کسی دراز کند. (البته چشم امید پوشیدن از مردم به معنای دست از کار و فعالیت کشیدن نیست. بلکه انسان باید همیشه در پی کار و تلاش باشد ولی بداند که همه اسباب ظاهری به مسبب الاسباب حقیقی باز می گردد).
خدای متعال وجود مبارک چهارده معصوم صلوات الله علیهم اجمعین را وسیله دنیا و آخرت قرار داده است. هرکه این اعتقاد را داشته باشد و آنان را در همه چیز وسیله قرار دهد و حوائج مادی و معنوی خود را فقط و فقط به واسطه آنان بطلبد، آن ها امور او را اداره می کنند.
14- شناخت حقیقی
همانگونه كه شناخت خدا (اقرار به توحید) سبب ایمان شخص مىشود، اگر با معرفت پیامبر (اقرار به رسالت) همراه نباشد، بى فایده است. شناخت پیامبر (ایمان به رسالت) نیز باعث اطلاق ایمان بر شخص مىشود، اما بدون اقرار به امامت معصومان علیهم السلام اقرار به توحید و نبوت بى فایده است و به عبارت دقیق تر اساساً اقرار نسبت به هریك از اصول دین بدون اقرار نسبت به دیگرى، اقرار واقعى نیست و صحت اقرار نسبت به هریك از این اصول، منوط و متوقف بر اقرار نسبت به دیگر اصول دین است.
