1- مسئله احسان در آیات و روایات ما از جایگاه خاص و بااهمیتی برخوردار بوده و سفارش فراوانی به آن شده است و از مصادیق احسان می توان به خوشرفتاری با مردم، دید و بازدید با ارحام، دستگیری از فقرا و مساکین و یاری و کمک به همنوعان اشاره کرد و مواردش هم در جامعه ما زیاد است، از جمله کمک در امر ازدواج جوانان، برطرف کردن مشکلات مالی خانواده ها، برطرف نمودن مشکلات روحی و اخلاقی دیگران و مانند آن.

2- خدای متعال در قرآن کریم در آیه ای شریفه می فرماید: «ادْفَعْ بِالَّتِی هِی أَحْسَنُ السَّیئَةَ»، یعنی بدی را از خودت با خوبی دفع کن. بدین مضمون که بدی را با خوبی جواب دهید و کلام بد را نیز با کلام خوب و برخورد مناسب پاسخ دهید.

3- گفتار و کردار بد و نامناسب را با رفتار خوب و شایسته هم از خودتان و هم از کسی که بدی از او صادر شده است، دفع کنید؛ زیرا خوبی مانند عطر و گل خوش بو است که بوی بد را از بین می برد.

4- تحمل بدرفتاری های دیگران و پاسخ دادن بدی ها با خوبی غیر از سود و ثوابی که برای شخص خوش اخلاق به همراه دارد، موجب تنبّه و تحول روحی فرد مقابل می شود و او را به تجدید نظر در رفتار خود فرا می خواند.

5- رسول خدا صلی الله علیه وآله رفتار جاهلانه نادان ها را سال های سال تحمل می فرمودند و از خیره سری های آنان کریمانه می گذشتند. ما نیز باید این رفتار را از شخص رسول خدا صلی الله علیه وآله که به فرموده قرآن اسوه ماست بیاموزیم و بدی ها را با بدی پاسخ نگوییم.

6- شایسته است برای ایمن ماندن از فتنه های آخرالزمان بکوشیم خیر بر دست و زبان ما جاری باشد و مردم جز نیکی، صلاح و خیرخواهی از ما توقعی نداشته باشند. برای این منظور علاوه بر تصمیم قطعی باید دست به دامان اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام شویم.

7- انسان باید همیشه درپی کارهای پسندیده باشد و هرکار خیری که از دست او برمی آید در قبال دیگران اعم از خانواده، دوستان، بیگانگان یا حتی حیوانات انجام دهد؛ زیرا خدای متعال به وعده خود عمل خواهد کرد و پاداشی دوچندان به او خواهد داد.

8- هدایت مردم، در نزد خدا، رسول و اهل بیت علیهم السلام مهم ترین چیز است؛ لذا مردان و زنان مؤمن در هر حال و شرایطی باید خودسازی کرده، دیگران را هدایت نمایند و در مسیر صحیح و روشن قرار دهند.

9- کسی که با دیگران به نیکی رفتار کند، دیگران نیز با وی به نیکی رفتار خواهند نمود و عکس این مطلب نیز صادق است.

10- هرکدام از ما بهترین ملاک برای رفتار مناسب و نامناسب هستیم؛ بدین معنا که هرکاری که صدور آن را از دیگران نمی پسندیم خود نیز نباید انجام دهیم و هر رفتاری که از دیگران توقع داریم، خود آغازکننده آن باشیم. بهتر است هرکدام از ما خودمان را جای طرف مقابل قرار دهیم و آن وقت قضاوت کنیم.

11- اسلام عبارت از سلامت دنیوی و اخروی انسان در همه ابعاد است. یکی از وجوه این سلامت آن است که دیگران پیوسته از گزند زبان و آسیب دستان مسلمان ایمن باشند. درحقیقت سلامت مسلمانان و غیرمسلمانان از دست و زبان شخص، ناظر به مرتبه والایی از مسلمانی است.

12- همان طور که ما دوست داریم در فضایی آرام و ایمن زندگی کنیم و آزاری از ناحیه هیچ کس به ما نرسد، دیگران نیز به همین نسبت دوست دارند از گزند ما ایمن باشند. پس شایسته است که این حالتِ ایمنی را نسبت به خود در افراد دیگر ایجاد کنیم.

13- خود انسان بهترین ملاک برای افعال نیک و بد است. هرکاری که صدور آن را از دیگران نمی پسندیم، خودمان نیز نباید انجام دهیم و هرکاری که انجام آن را از دیگران توقع داریم، بهتر است که خود نیز انجام دهنده آن باشیم.

14- خوب است همگی تصمیم بگیریم جز کار نیک و خیرخواهی برای دیگران از ما صادر نشود و با دیگران همان گونه رفتار کنیم که دوست داریم با ما رفتار کنند. اتخاذ چنین تصمیمی ـ به خصوص در دوران جوانی ـ باعث سعادت دنیا و آخرت می شود.

15- نباید به صرف آن که دیگران رفتار نامناسبی دارند ما نیز در قبال آنان بدرفتاری پیشه سازیم، بلکه باید همت و نیت ما این باشد که صرف نظر از نیکی یا بدی رفتار طرف مقابل، جز به نیکی رفتار نکنیم و اجازه ندهیم بدرفتاری دیگران ما را نیز به بدرفتاری وا دارد.

16- هرکس هر شغلی که داشته باشد و در هر شرایطی که زندگی کند، اگر رفتار او با مردم توأم با نیکی باشد، ثمره اعمالش را در عالم برزخ و پیش از جهان آخرت مشاهده خواهد کرد و چه بسا قبرش یکی از گلستان های بهشت باشد و عکس این معنا نیز صادق است.

17- برخورد نیک با شخص بدرفتار بسیار اثربخش تر از پند و نصیحت است. از همین روست که امام صادق علیه السلام می فرمایند: «کونوا دعاة للناس بغیر ألسنتکم؛ مردم را به چیزی غیر از زبانتان [هدایت و به سوی نیکی] دعوت کنید».

18- اگر نیت احسان داریم، نباید در این فکر باشیم که آیا طرف درخور احسان است یا نه؟ هرگز در فکر وظیفه احسان گیرنده در قبال خودمان نباشیم. اگر به کسى احسان کردیم، اما در مقابل بدى دیدیم، نباید در این فکر باشیم که آیا این بود جزاى خوبى‏ هاى من؟ رفتار ائمه علیهم السلام را در مورد کمک به افراد مختلف به یاد بیاوریم و به ایشان تأسّى جوییم.

19- انسان باید به گونه ‏اى در این دنیا رفتار کند که مردم همواره از او به نیکى یاد کنند و نباید کارى انجام داد که نفرین دیگران گریبان گیرمان شود.

20- هر انسانى اعم از پیر و جوان زن و مرد باید به گونه ‏اى رفتار کند که مورد دعاى دیگران قرار گیرد و مردم همیشه از او به خوبى یاد کنند.

21- نخستین قدم براى اداى حقوق افرادى که با ما ارتباط دارند آن است که حقوق آن ها را بشناسیم و با رعایت آن در راه اطاعت خدا قدم برداریم.

22- انسان باید در تمام برخوردهایش با دیگران خواه برخوردهاى ابتدایى و خواه برخوردهاى واکنشى باشد، انصاف را رعایت نماید، به این صورت که ابتدا لحظه ‏اى درباره برخوردش با دیگران فکر کند و پس از آن تصمیم بگیرد که آن را انجام دهد یا نه.

23- هرکس قبل از برخورد با دیگران مى‏ تواند لحظه‏ اى با خود فکر کند که اگر من به جاى دیگرى بودم و او به جاى من، آیا چنین برخوردى را در حق خودم مى ‏پسندیدم؟ اگر از آن برخورد خشنود مى‏ شود، خودش نیز با دیگران همان‏گونه رفتار کند و اگر از آن برخورد ناراحت مى ‏شود، با دیگران نیز چنان نکند.

24- انسان باید در هر عمل یا واکنشى یک لحظه فکر کند که اگر من به جاى طرف مقابل بودم و او به جاى من بود و با من چنان برخورد مى‏ کرد، آیا خوشحال مى ‏شدم یا ناراحت؟ و آن‏گاه تصمیم بگیرد با دیگران آن‏ گونه عمل کند که دوست دارد دیگران با او عمل کنند.

25- انسان باید هرچه براى خود مى‏ پسندد براى دیگران نیز بپسندد و آنچه را براى خود خوش نمى ‏دارد، براى دیگران نیز نخواهد و این امر ترجمان فرموده امام صادق علیه السلام است، آنجا که مى‏ فرمایند: «وأنصف الناس من نفسک؛ و در میان خود و مردم به انصاف رفتار کن».

26- کسی که دوست دارد از سوی دیگران مورد احترام واقع شود، دیگران عیوب و لغزش هایش را ندانند یا بدون آن که خواسته اش را بیان کند، طرف مقابل آن را برآورده سازد، باید خود نیز در قبال دیگران چنین باشد و ضمن احترام نهادن به آنان از لغزش هایشان چشم بپوشد و حاجت صاحب حاجت را پیش از آن که چیزی بر زبان آرد برآورده سازد.

27- هرکس هر سخنی بگوید و هر رفتاری انجام دهد، دیر یا زود نتیجه آن را خواهد دید. اگر سخن نیک بگوید، پاسخ نیک می شنود و اگر سخن ناپسندی بگوید، پاسخ ناپسند خواهد شنید.

28- همان طور که ما دوست داریم در فضایی آرام و ایمن زندگی کنیم و آزاری از ناحیه هیچ کس به ما نرسد، دیگران نیز به همین نسبت دوست دارند از گزند ما ایمن باشند. پس شایسته است که این حالت ایمنی را نسبت به خود در افراد دیگر ایجاد کنیم.

29- خود انسان بهترین ملاک برای افعال نیک و بد است. هرکاری که صدور آن را از دیگران نمی پسندیم، خودمان نیز نباید انجام دهیم و هرکاری که انجام آن را از دیگران توقع داریم، بهتر است که خود نیز انجام دهنده آن باشیم.

30- شایسته است با کسانی که با ما بدرفتارند یا قطع رحم کرده اند خوش رفتار باشیم و به دیدار آنان برویم. این مطلب نیازمند تصمیم قطعی است و البته کسانی که چنین تصمیمی بگیرند، خدا و اهل بیت علیهم السلام نیز آن ها را یاری می کنند.

31-   همان طور که دوست داریم دیگران در قبال ما با مهربانی و گذشت و انصاف رفتار کنند، ما نیز باید مهربانی و گذشت پیشه کنیم و در روابط خود با دیگران انصاف را رعایت نماییم.

32- هر چیز خوب یا بدی که آدمی در دنیا و آخرت با آن مواجه می شود، نتیجه رفتار خود اوست؛ زیرا انسان با زبان و مال و اعضای بدن خود نیکی یا بدی را برای خودش می خرد.

33- هرکس درحد توان بکوشد گفتار و رفتارش برای دیگران همراه با خیرخواهی باشد که چنین تعاملی مایه سعادت انسان خواهد بود. خدای متعال چنین ویژگی ای را به برخی از بندگان خود عنایت فرموده است، پس بکوشید تا در شمار آنان قرار بگیرد.

34- کعبه با وجود اهمیت فوق العاده ای که دارد، ارزشش نزد خدای متعال به اندازه ارزش مؤمن نمی رسد و مؤمن به مراتب ارجمندتر و عزیزتر و با ارزش تر از کعبه است. از این رو، به شما سفارش می کنم هیچ گاه به مؤمنی توهین نکنید و موجب هتک حرمت و ریختن آبروی او نشوید.

35- «إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِکُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا؛ اگر نیکی کنید، به خود کرده اید و اگر بدی کردید، باز به خود کرده اید». خدای متعال در این آیه به همه بندگان اعم از جوان، پیر، تهی دست، ثروتمند، زن و مرد خطاب می کند که نتیجه رفتارهای خوب یا بدتان در نهایت به خودتان بازمی گردد.

36- هیچ کس نباید خود را با دیگران مقایسه کند و به نعمت هایی که خدا به آنان داده است رشک برد؛ زیرا همان گونه که نعمت هایشان بیشتر است، مسئولیت شان نیز بیشتر خواهد بود.

37- کسی که از نعمت درک و فهم بیشتری برخوردار است، مسئولیت سنگین تری خواهد داشت و مسلماً لغزش های او سنگین است و خدای متعال در قبال خطاهای او کیفر سنگین تری متوجه او خواهد نمود.

38- در روایات آمده است وقتی دو تن با یکدیگر اختلاف و کدورتی دارند، هریک که برای آشتی کردن پیش دستی کند، بهشت از آنِ او خواهد شد.

39- در روایات آمده است تمام بدی ها را در خانه ای نهاده اند و کلید آن خانه دروغ است، ولی مسأله اصلاح ذات البین به قدری ارزشمند و بااهمیت است که اگر منوط به دروغ گفتن باشد، دروغ گفتن جایز خواهد بود و این نشان دهنده بدی فوق العاده اختلافات و نزاع ها در میان دوستان و بستگان و... است.

40- از روایات رسول مکرم اسلام و اهل بیت صلوات الله علیهم اجمعین برمی آید که طهارت باطن ارتباط مستقیمی با این مطلب دارد که انسان هرچه برای خود می پسندد، برای دیگران نیز بپسندد و هرچه برای خود ناپسند می دارد، برای دیگران نیز روا نشمارد.

41- در موقعیت های گوناگون و در ارتباط با دیگران خودمان را به جای آنان بگذاریم و از گفتن سخنی که دوست نداریم به ما گفته شود، خودداری نماییم.

42- تلاش کنیم آنچه را به دیگران توصیه مى‏ کنیم و به انجام آن فرا مى‏ خوانیم، خود نیز به انجام آن پایبند باشیم.

43- در ارتباط با دیگران باید جانب حلم و بردبارى و انصاف را پاس بداریم و بدرفتارى دیگران را با بردبارى و اخلاق حسنه پاسخ دهیم.

44- مدارا مسئله بسیار مهم و در عین حال دشوارى است که اگر انسان در تمام ابعاد زندگى اجتماعى ‏اش مدارا داشته باشد، نتیجتاً ضرر کمترى متوجه او خواهد شد.

45- یکى از صفات اخلاقىِ بسیار مهم و در عین حال دشوار اصل «مدارا» (مردم‏دارى) است که مانند دیگر فضائل اخلاقى گاهى بر انسان واجب مى‏ شود.