LOGIN
اخلاق اسلامی
alshirazi.org
رذائل اخلاقی
کد 662
نسخه مناسب چاپ کپی لینک کوتاه ‏ 03 آذر 1400 - 18 ربيع الثاني 1443

1- براساس روایات خشم کلید بسیاری از بدی ها و ظلم هاست و چه بسا آدمی براثر خشم دست به کارهایی بزند که در حالت عادی هرگز انجام نمی دهد. در مقابل خودداری از خشم کلید سعادت دنیا و آخرت و مفتاح بسیاری از خیرات است.

2- راه خدا و درگاه الهی هیچ گاه در برابر هیچ کس بسته نیست. فقط ما باید بخواهیم و همت کنیم و تصمیم بگیریم نفس خود را از رذائل اخلاقی و گناه دور کنیم. دنیا جای تلاش و زحمت است و کسی که تصمیم بگیرد موفق خواهد شد.

3- انسان های بداخلاق در حقیقت نخواسته اند خوش اخلاق باشند، نه این که نتوانسته اند. هرکه به راستی تصمیم بگیرد در برابر سوء خلق و رفتار نامناسب دیگران بردباری به خرج دهد، بی شک موفق می شود.

4- خشم گره و مشکل بزرگی در زندگی همه انسان ‌ها اعم از پیر، جوان، زن، مرد، با فرهنگ، بی ‌سواد و ... است. کسی که خود را از قید این گره و مشکل بزرگ رهایی نبخشد، چه بسا در پرتگاه معصیت ‌ها و لغزش ‌ها فروبیفتد و حتی به جنون و ارتکاب جرایم یا خودکشی مبتلا گردد، اما کسی ‌که به ‌درستی این مشکل را حل کند به ‌سعادت دنیا و آخرت دست خواهد یافت.

5- شایسته است انسان عزم خود را جزم و ریشه غضب را یک سره از وجود خود بَرکَنَد، یا با تلاش پیگیر از شدت آن بکاهد. به ‌ویژه والدین در تعامل با فرزندان خود و فرزندان در ارتباط با پدر و مادر و در رفتار با خویشاوندان و همکاران و ... این نکته را مدنظر قرار دهند و بدانند که خشم ریشه بدبختی انسان و ناکامی او در دنیا و آخرت است.

6- هریک از ما باید بکوشیم با صفت رذیله خشم مبارزه و آن ‌را محدود نماییم و البته توفیق در این امر منوط به یاری خدا و اهل بیت علیهم ‌السلام است.

7- در روایت آمده است: گاهی قطع رحم باعث می شود که سی سال باقیمانده از عمر به سه سال تبدیل شود. از آن طرف صله رحم نیز منشأ آثار مثبت می شود و گاه توفیقاتی نصیب انسان می کند که خود نیز به درستی در نمی یابد این توفیقات از کجا به دست آمده است.

8- غضب کلید بسیاری از مظالم و گناهان است و به سبب آن انسان کارهای ناصحیحی انجام می دهد و دوری از آن کلید بسیاری از نیکی هاست.

9- بر زنان و مردان با ایمان شایسته است که بر ترکِ خشم و پرهیز از آن عزم خود را جزم کنند، البته به استثنای خشم برای خدا و در راه خدا.

10- علامه مجلسی در دانشنامه بحارالانوار ده چیز را ذکر کرده که باعث مستجاب نشدن دعا می گردد. آدمی اگر به یکی از این ده چیز مبتلا باشد، دعایش مستجاب نمی شود. از جمله این موانع ظلم و عذر خواه ظالم بودن است.

11- نفس اماره انسان به غرور و فخر فروشی تمایل دارد و اگر انسان با عقل خود مهار نفس و غرور خواهش های آن را به دست نگیرد، به آتش دوزخ دچار می گردد.

12- «صِبر» داروی تلخی است که هرگاه در عسل نهاده شود، شیرینی آن را از بین می برد. خشم نیز دقیقا همین کار را با ایمان آدمی می کند چنان که مولایمان رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمودند: «الغضب یفسد الإیمان کما یفسد الصّبِر العسل؛ خشم ایمان را تباه می کند چنان که داروی صِبر عسل را».

13- کسی که خشمگین می شود، در لحظه غضب ایمان او به پایان می رسد و در این لحظه برای او چیزی جز ارتکاب گناه، ستم و دست درازی به حقوق دیگران باقی نمی ماند. از همین روست که می بینیم غضب ریشه بسیاری از جرائم و قتل هایی است که روزانه در کره زمین اتفاق می افتد.

14- کسی که پنجاه سال شراب نوشیده و اکنون به درگاه خدا توبه کرده است، خدای متعال توبه او را می پذیرد، ولی کسی که به یکی از مردم ستمی روا داشته، حتی اگر آن ظلم کوچک باشد، خدای متعال سوگند یاد کرده است که او را نبخشد تا هنگامی که مظلوم از سر تقصیرات او بگذرد.

15- منشأ بسیاری از جنایات بزرگ، قتل ها و خودکشی ها خشم است و با فرو خوردن خشم همه این جنایات از میان می رود.

16- خشم ریشه بسیاری از گناهان است و چه بسا شقاوت و نگون بختیِ دنیا و آتش دوزخ را در قیامت برای آدمی به دنبال می آورد. کسانی که دست به ستم و تباهی می آلایند، معمولاً ستم آنان از خشم ریشه می گیرد و به همین سان قتل نفس و طلاق ـ که در جهان امروز بیداد می کند ـ همگی ریشه در غضب دارند.

17- خدای متعال قوه غضبیه را در نهاد آدمی قرار داده است تا از آن به شکل مثبت و سودمند استفاده کند، اما اگر آدمی مهار این قوه را به دست نگیرد و آن را به حال خود رها کند، این نعمت تبدیل به نقمت می شود و نتیجه منفی در پی خواهد داشت و موجب شقاوت آدمی می گردد.

18- غضب ریشه بسیاری از گناهان و در عین حال اساس مشکلات اجتماعی و خانوادگی است.

19- انسان باید از گره زدن در کار مؤمنان و ایجاد مشکل برای دیگران پرهیز کند، که اگر کسی این امر مهم را رعایت کند، سعادتمند دنیا و آخرت خواهد بود.

20- انسان با بى ‏تابى در برابر بى‏ حرمتى ‏ها و ناسپاسى ‏ها اعمال خیر خود را از دست خواهد داد و اندوخته ‏اى براى آخرت خود نخواهد داشت.

21- بسیارى از ما واجبات و محرمات و مستحبات و مکروهات را رعایت نمى ‏کنیم و براثر نافرمانى خدا گرفتار توابعى چون بیمارى مى‏ شویم و مى ‏پنداریم خدا ما را بیمار کرده است! حال آنکه این باور از بن نادرست است. خداى متعال مى ‏فرماید:« مَّآ أَصَابَک مِنْ حَسَنَة فَمِنَ اللهِ وَمَآ أَصَابَک مِن سَیئَة فَمِن نَّفْسِک؛ هر چه از خوبى ‏ها به تو مى‏ رسد، از جانب خداست و آنچه از بدى به تو مى‏ رسد، از خود توست».

22- در خیلى از اوقات، ناخوشى‏ هاى ما نتیجه بى ‏مبالاتى ‏ها و کوتاهى ‏هاى خود ماست.

23- انسان بداخلاق على ‏رغم توانایی هایى که دارد، براى دیگران غیر قابل تحمّل مى‏ شود و افراد از گرد او پراکنده مى‏ گردند.

24- یأس صفتى است سخت نکوهیده که باید از آن دورى جست و هرگز نباید گرفتار آن شد.

25- ضرر رساندن به دیگرى حتى اگر به اندازه یک چوب کبریت باشد، جایز نیست و از رسول خدا صلى الله علیه وآله روایت شده است که فرمودند: «الا وإن ‏اللَه عزّوجلّ سائلکم عن أعمالکم حتى عن مسِّ أحدکم ثوبَ أخیه بأصبعه؛ به هوش باشید که خداى عزوجل از شما در خصوص تمام اعمالتان پرسش خواهد کرد، حتى اگر یکى از شما با انگشت خود لباس برادرش را لمس کرده باشد، مورد سؤال واقع خواهد شد».

26- حتى یک وعده خوراک حرام اثر خود را نشان مى ‏دهد و چنین نتیجه شومى را به همراه دارد.

27- تمام بلاها و مصیبت‏ ها و هر ستم و تجاوزى برخاسته از غریزه خوددوستى و خودپرستى است.

28- کسى‏ که خدا را نمى‏ بیند و هواهاى نفسانى خود را مى ‏پرستد، احکام الهى را زیر پا مى ‏نهد و خم به ابرو نمى ‏آورد. چنین کسى با بى ‏پروایى تمام به خدا و پیامبران پشت مى‏ کند و به جاى پرستش خدا در حقیقت به خودپرستى مى ‏پردازد.

29- کسى ‏که به نفس خود بى ‏اعتنایى کند، از رذائل دور مى ‏شود و رشد و تعالى مى ‏یابد.

30- برخی در قیامت در نامه اعمال خود هیچ اثری از نماز نمی بینند، حال آن که در دنیا نماز خوانده اند و نمازشان صحیح بوده است. چنین شخصی در حال نماز به خدا توجه نداشته و هماره در اندیشه سوداگری معاملات تجاری، فعالیت های سیاسی و غیر آن بوده؛ لذا نمازی مقبول در نامه اعمال او ثبت نشده است.

31- بزرگ بودن و در شمار بزرگان قرار گرفتن بعد از اخلاص در راه خدا مستلزم دو چیز است: اراده و تحمل مشکلات.

32- غضب کلید بسیاری از مظالم و گناهان است و به سبب آن انسان کارهای ناصحیحی انجام می دهد و دوری از آن کلید بسیاری از نیکی هاست.

33- فخر فروشی بر دیگران نتیجه تکبر است و تکبر و غرور سرانجامی جز آتش دوزخ ندارد.

34- نفس اماره انسان به غرور و فخر فروشی تمایل دارد و اگر انسان، با عقل خود مهار نفس و غرور و خواهش های آن را به دست نگیرد، به آتش دوزخ دچار می گردد.

 

35- منشأ بسیاری از جنایات بزرگ، قتل ها و خودکشی ها خشم است و با فرو خوردن خشم همه این جنایات از میان می رود.

36- خدای متعال توان مهار خشم را به ما داده است و فقط کافی است تصمیم جدی بگیریم و از خدا و اهل بیت علیهم السلام مدد بخواهیم.

37- حتی اگر دچار خشم شدید، استغفار کنید.

38- کسی که همیشه و در همه حال نسبت به خود خوش بین و از خود راضی است و به همه گفتارها، کردارها، انجام دادن ها و خودداری کردن های خود به دیده حسن ظن می نگرد، بیشتر در معرض خطا و گناه است و کم تر توفیق کارهای نیک و عاقبت به خیری را خواهد داشت.

39- غضب ریشه بسیاری از گناهان و در عین حال اساس مشکلات اجتماعی و خانوادگی است.

40- ترک غضب براثر تصمیم قطعی و تمرین حاصل می شود و کسی که چنین تصمیمی گرفته باشد و تمرین کند، اندک اندک موفق می شود در موارد غضب هرگز خشمگین نشود.

41- هرکس باید در جهت تهذیب نفس و پالایش روح خود از رذائل اخلاقی و کاستن از بار گناهان خود تلاش نماید؛ زیرا در جهان آخرت هرکس به خود مشغول است و به دیگران توجه نمی کند.

42- بخل از ویژگی های نفس است که با بخل ورزی در مال، علم یا هرچیز دیگری جلوه می کند. در مقابله با این خصلت، خداوند فرمان می دهد انسان ها از بخل پرهیز و خود را از آن دور کنند تا به رستگاری دست یابند و البته چنین امری آسان نیست و نیازمند یاری است.

43- هر رفتار ناپسند به اندازه خود ـ وچه بسا بیشتر ـ نتایج و بازخوردهای منفی برای شخص در پی خواهد داشت.

44- خدای متعال انسان را آفرید و زن و مرد را به یک اندازه از تمایلات و خواسته ها و عقل برخوردار کرد تا از آن در بازشناختن درست از نادرست کمک گیرند؛ لذا هرکس از هوای نفس و باورهای [نادرست] خود پیروی کرد، به تدریج به عنصری نامطلوب مبدل خواهد شد، و اگر فرمان عقل را بر هوای نفس خود مقدم بدارد، فرجامی ستوده و نیکو خواهد داشت.

45- قوه غضبیه یکی از قوایی است که خدای متعال در وجود انسان قرار داده. اگر این نیرو توسط عقل آدمی کنترل نشود، برای شخص و دیگران زیان های بسیار به بار می آورد و موجب ندامت می شود. از این رو شایسته است که همه ما به ویژه جوانان و نوجوانان عزیر تصمیم بگیرند و بکوشند در رفتار با والدین، آموزگاران و هم سن وسالان خشمگین نشوند و هنگام خشم از گفتارها و اعمالی که ناخشنودی خدا را به همراه دارد خودداری کنند.

46- اگر انسانی زودخشم باشد، باید بکوشد به تدریج از خشم خود بکاهد و خود را از این خصلت برهاند.

47- گاهی یک کلمه یا یک رفتار ناپسند مثل قطع رحم یا ظلم، انسان را نعوذ بالله می سوزاند و جهنمی می کند و تمام اعمالش را تباه می سازد.

48- ستم، حرام خواری و هر ناهنجاری دیگر با یک ظلم یا خطای کوچکی که دانسته یا نادانسته از آدمی سر می زند، آغاز می شود و اگر انسان در پی این خطا پشیمان نشود و توبه نکند، راه را برای لانه کردن شیطان در خانه دل هموار می کند.

49- حبّ دنیا و علاقه به شهرت خانمان برانداز است.

50- پرهیز از خشمگین شدن عمل مهمی برای آینده انسان در دنیا و آخرت به شمار می رود؛ چه این که کسی که خشمگین می شود، گناهانش فزونی می گیرد و آن که کمتر دچار این حالت می شود گناهانش نیز کمتر خواهد بود.

51- مخالفت با فرمان خدا، ارتکاب معصیت و غفلت از یاد خدا اموری است که با طهارت باطن منافات دارد و نورانیت قلب را زائل می سازد.

52- از دیدگاه اسلام، دروغ کلید گناهان کبیره به شمار مى ‏رود. امام حسن عسکرى ‏علیه السلام در این باره مى‏ فرمایند: «جُعِلت الخبائث فی بیتٍ وجُعِلَ مفتاحها الکذب؛ تمام پلیدى (گناه)ها در خانه ‏اى قرار داده شده و کلید آن را دروغ قرار داده ‏اند».

53- کسى که از نظر اخلاقى انعطاف‏ پذیر نباشد و به اصطلاح یک کلام سخن مى‏گوید، نباید انتظار داشته باشد مورد عنایت امام زمان عجل الله فرجه قرار گیرد، مگر اینکه اخلاق خود را اصلاح و روحیه انعطاف‏ پذیرى پیدا کند.

54- اگر انسان از قدرت، توانمندی، زبان، دست و دارایی خود در راه خیر و حق هزینه نکند و از این کار دریغ ورزد، زمانی خواهد رسید که دو برابر آن را در راه شر و باطل خرج کند و البته پاداش نداشته و مستحق کیفر نیز خواهد بود.

55- افراد ستمگر، حرام خوار یا مردم آزار از شکم مادر ستمگر و حرام خوار و مردم آزار زاده نشده اند، بلکه رفتار و نحوه سلوکشان در زندگی شخصیت آنان را بدین صورت ساخته است.